ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ (ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ)

     Ειδική κατηγορία συγγραφέων είναι και οι δάσκαλοι, πρωτοβάθμιας, δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, είτε πέρασαν πολλά χρόνια μέσα στα σχολεία, είτε λίγα.

Αντρέας Κάλβος: Από νωρίς, ο Κάλβος παρέδιδε ιδιαίτερα μαθήματα κι αργότερα, όταν επέστρεψε στην Ελλάδα κι εγκαταστάθηκε στην Κέρκυρα (1826), δίδαξε στην Ιόνιο Ακαδημία. Αφότου έφυγε από την Ελλάδα, το 1852, έμεινε στο Λάουθ της Αγγλίας, διδάσκοντας στο ιδιωτικο εκπαιδευτήριο που ανήκε στη γυναίκα του.

Κώστας Βάρναλης: Αφού σπούδασε Φιλολογία στην Αθήνα, ο Βάρναλης διορίστηκε στη Μέση Εκπαίδευση κι αργότερα, με κρατική υποτροφία, πήγε στο Παρίσι, όπου έκανε εξειδικευμένες σπουδές πάνω στη Νεοελληνική Λογοτεχνία και την Αισθητική.

'Αλντους Χάξλεϊ: Ο Χάξλεϊ δίδαξε για ένα χρόνο Γαλλικά στο περίφημο σχολείο Ίτον. Ανάμεσα στους μαθητές του ήταν ο Στίβεν Ράνσιμαν και ο Τζορτζ Όργουελ, ο οποίος ήταν εντυπωσιασμένος από τον δάσκαλο του, παρ' όλο που η γενική εντύπωση ήταν ότι δε μπορούσε να κρατήσει καμία πειθαρχία μέσα στην τάξη -μπορώ να φανταστώ πόσο θα υπέφερε...

Τζίνα Ρόουλινγκ: Η συγγραφέας του Χάρι Πότερ έζησε κάποια χρόνια στο Πόρτο, διδάσκοντας Αγγλικά ως ξένη γλώσσα. Τα μαθήματα ήταν απογευματινά, οπότε είχε όλο τον χρόνο κάθε πρωί για να γράφει.

Πανεπιστημιακοί καθηγητές ήταν πάρα πολλοί. Θ' αναφέρω τον Λούις Κάρολ, που δίδαξε Μαθηματικά στην Οξφόρδη και τον Τόλκιν, ο οποίος δίδαξε Αγγλοσαξονική Γλώσσα και Αγγλική Λογοτεχνία στο ίδιο Πανεπιστήμιο. Στα καθ' ημάς, ο Νίκος Εγγονόπουλος ήταν καθηγητής στην Καλών Τεχνών και ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης στην Φιλοσοφική Σχολή της Αθήνας.

     Μετά τους δασκάλους, ένα επάγγελμα μ' εξαιρετικά υψηλό στάτους, το επάγγελμα του διπλωμάτη.

Γιώργος Σεφέρης: Ο Σεφέρης υπηρέτησε ως διπλωμάτης σε δύσκολες εποχές και σε δύσκολα πόστα: το '36 διορίστηκε πρόξενος στην Κορυτσά, μετά τη γερμανική κατάκτηση, ακολούθησε την εξόριστη ελληνική κυβέρνηση στη Μέση Ανατολή, το '47 τοποθετήθηκε στην Άγκυρα, το '51 στο Λονδίνο, το '52 στη Βηρυτό και το '57 ξανά στο Λονδίνο, με σκοπό να προωθήσει το θέμα της αυτοδιάθεσης της Κύπρου.

Πάμπλο Νερούντα: Ο επίσης νομπελίστας ποιητής Πάμπλο Νερούντα, κατά κόσμον Νεφταλί Ρικάρντο Ρέγιες Μπασοάλτο (Ω! Τα υπέροχα ισπανικά ονόματα- σιδηρόδρομοι!), υπήρξε επίσης διπλωμάτης. Υπηρέτησε πρώτα σε μέρη εξωτικά (Μπούρμα, Ιάβα και Σιγκαπούρη) και μετά στην Αργεντινή και την Ισπανία, όπου βίωσε τον Ισπανικό Εμφύλιο κι έγινε φλογερός κομμουνιστής. Στη συνέχεια τοποθετήθηκε στο Μεξικό και όταν το '43 επέστρεψε στη Χιλή, συνέχισε να δραστηριοποιείται στην πολιτική από άλλες θέσεις.

     Ιδιαίτερη κατηγορία είναι οι βιβλιοθηκάριοι. Ακούγεται καταπληκτικό να γράφεις βιβλία και παράλληλα να περιστοιχίζεσαι στον χώρο δουλειά σου από χιλιάδες βιβλία, ωστόσο δεν μπορώ να θυμηθώ παρά μόνο δύο συγγραφείς - βιβλιοθηκάριους.

Χόρχε Λουίς Μπόρχες: Ο συγγραφέας που "πάντοτε φανταζόταν τον Παράδεισο ως ένα είδος βιβλιοθήκης" ήταν διευθυντής της Εθνικής Βιβλιοθήκης στο Μπουένος Άιρες.

Εμμανουήλ Ροϊδης: Ο Ροΐδης, υποστηρικτής του Τρικούπη, διορίστηκε έφορος στην Εθνική Βιβλιοθήκη το 1880, έχανε όμως τη θέση του κάθε φορά που κέρδιζε τις εκλογές ο Δεληγιάννης, για να την πάρει πάλι πίσω όποτε νικούσε ο Τρικούπης.

Χαρούκι Μουρακάμι: Η πρώτη δουλειά του Μουρακάμι, όσο ήταν ακόμα στο Πανεπιστήμιο, ήταν υπάλληλος σε δισκοπωλείο (όπως ο ήρωάς του στο Νορβηγικό Δάσος), ενώ μετά τις σπουδές του άνοιξε μαζί με τη γυναίκα του ένα μικρό τζαζ μπαρ στο Τόκιο, το Peter Cat, το οποίο κράτησαν για 7 χρόνια.

Τσαρλς Μποκόφσκι: Έχοντας διαβάσει λίγο Μπουκόφσκι, εκπλήσσομαι και που είχε δουλέψει, πόσο μάλλον που κράτησε τη δουλειά του για περισσότερα από δέκα χρόνια. Η δουλειά αυτή ήταν του ταχυδρομικού υπαλλήλου, όμως φαίνεται ότι τη μισούσε. Όταν ήταν 49 χρονών παραιτήθηκε για ν' αφιερωθεί στο γράψιμο κι όπως γράφει σ' ένα γράμμα εκείνης της περιόδου "είχα δύο επιλογές: ή να μείνω στο ταχυδρομείο και να τρελαθώ ή να γίνω συγγραφέας και να πεινάσω. Προτίμησα να πεινάσω".

Ουίλιαμ Φόκνερ: Ακόμα πιο αποτυχημένος ταχυδρομικός υπάλληλος ήταν ο Φόκνερ. Όταν δούλευε στην ταχυδρομική υπηρεσία του Πανεπιστημίου του Μισισιπή, δεν έμπαινε στον κόπο ν' ανοίγει τους ταχυδρομικούς σάκους και να παραδίδει τα γράμματα ή έστω να πουλάει γραμματόσημα. Αντιθέτως, περνούσε τον χρόνο του διαβάζοντας κι εκνευριζόταν όταν εμφανίζονταν πελάτες που είχαν την εξωφρενική απαίτηση να σηκωθεί και να τους εξυπηρετήσει. Εννοείται ότι σύντομα τον απέλυσαν.

Τζορτζ Όργουελ: Κι όμως, ο συγγραφέας που κατήγγειλε το αστυνομοκρατούμενο κράτος στο εμβληματικό 1984 είχε υπάρξει αστυνομικός. To 1922 έφτασε στην Μπούρμα για να καταταγεί στην Ινδική Αυτοκρατορική Αστυνομία, όπου παρέμεινε ως το 1927. Τη χρονιά εκείνη, έχοντας πάρει άδεια για να γυρίσει στην Αγγλία ώστε να γιατρευτεί από κάποια τροπική ασθένεια, πήρε την απόφαση να παραιτηθεί από την αστυνομία και να γίνει συγγραφέας.

Μάγια Αγγέλου: Είναι η μοναδική γυναίκα σ' αυτή τη μακρά λίστα, όμως αξίζει για δέκα. Αφού πρώτα δούλεψε ως οδηγός λεωφορείου στα 15 της, στη συνέχεια εργάστηκε ως ηθοποιός, χορεύτρια και τραγουδίστρια, ενώ στις αρχές τις δεκαετίας του '60, όταν εγκαταστάθηκε στην Αφρική (πρώτα στο Κάιρο και μετά στην Γκάνα, όπου γνώρισε τον Malcom X), ασχολήθηκε με τη δημοσιογραφία. Το '65 επέστρεψε στην Αμερική για να βοηθήσει τον Malcom X στον αγώνα του, ωστόσο μετά τη δολοφονία του, καταρρακωμένη, πήγε κοντά στον αδερφό της στην Χαβάη και άρχισε ξανά να δουλεύει ως τραγουδίστρια.

ΑΓΑΠΗΜΕΝΟΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΌΤΑΝ ΉΤΑΝ ΠΑΙΔΙΑ

     Οι πρώτες μέρες του σχολείου είναι για τα παιδιά σαν τα Χριστούγεννα αλλά από την ανάποδη: η προσοχή όλων -με πρώτους τους διαφημιστές και τους δημοσιογράφους- είναι στραμμένη στα παιδιά και οι ενήλικες θυμούνται τις δικές τους αντίστοιχες εμπειρίες, μόνο που τα ίδια τα παιδιά, ενώ περιμένουν με ανυπομονησία τις μέρες των Χριστουγέννων, τα βάφουν μαύρα όταν έρχεται η μέρα που ανοίγουν τα σχολεία. Εφόσον λοιπόν αυτή την περίοδο τα παιδιά έχουν την τιμητική τους, ας δούμε φωτογραφίες διάσημων και αγαπημένων συγγραφέων όταν ήταν παιδιά.

Το παιδί αυτό με το σοβαρό, ενήλικο βλέμμα και τα μεγαλίστικα ρούχα είναι ο συγγραφέας που έδωσε ζωή σ' ένα από τα πιο αξιαγάπητα αλητάκια της λογοτεχνίας, τον Κιμ του ομώνυμου έργου του.

Αυτό το νωθρό, μελαγχολικό αγοράκι (που μοιάζει με κοριτσάκι) είναι ο συγγραφέας που έζησε στη θάλασσα και συνδέθηκε μ' αυτήν όσο κανένας άλλος, ο άνθρωπος που έγραψε την Καρδιά του Σκότους, ο Τζόζεφ Κόνραντ, σε ηλικία έξι ετών.

 Άλλος περιπετειώδης συγγραφέας στην ηλικία των έξι ετών, ο Έρνεστ Χεμινγκουέι, με κούρεμα playmobile πριν ακόμα τα playmobile ανακαλυφθούν, φαίνεται ν' ασφυκτιά ήδη μέσα στη γραβάτα και το πουκάμισο.

Το ίδιο (περίπου) ατυχές κούρεμα συναντάμε και στον μικρό Μαρσέλ Προυστ με το σκυθρωπό ύφος, το οποίο πρέπει να έπαιρνε αρκετά συχνά μιας και ήταν τόσο ιδιότροπος ευαίσθητος, που πολλά πράγματα που τον πείραζαν.

Επιμένουμε στην ευρωπαϊκή αστική τάξη, αλλάζουμε όμως χώρα. Ο νεαρός που δεσπόζει στο κέντρο αυτής της φωτογραφίας με την υπεροπτική κι αυταρχική του πόζα είναι ο Τόμας Μαν, ο οποίος φαίνεται ότι από παιδί έπαιρνε τόσο στα σοβαρά τον εαυτό του, που δεν του επέτρεπε σε καμία φωτογραφία να χαμογελάσει. Στ' αριστερά του, ο -επίσης συγγραφέας- αδερφός του Χάινριχ Μαν.

Άλλος ένας συγγραφέας με τεράστια ιδέα για τον εαυτό του και με ακόμα πιο τεράστιο ταλέντο, ο Τζέιμς Τζόις, προσπαθεί να πάρει μια κάπως μάγκικη πόζα, η οποία όμως υπονομεύεται φρικτά από την άψογη πλαϊνή χωρίστρα.

Ακόμα ένας πιτσιρικάς που ποζάρει σαν αντράκι -κι αυτή τη φορά μας πείθει- είναι ο Τζορτζ Όργουελ, που μεγαλώνοντας κράτησε το ίδιο παιχνιδιάρικο βλέμμα αλλά έχασε τα υπέροχα φουσκωτά μάγουλα.

Η Αγκάθα Κρίστι φαίνεται ότι ήταν απ' αυτά τα παιδιά που άνετα μπορούμε να τα φανταστούμε σαν μεγάλους: αν της κόψουμε τα μαλλιά και της φορέσουμε ταγεράκι, είναι ίδια η συμπαθής κυριούλα που έγραφε για σκοτεινά εγκλήματα και ιδιοφυείς δολοφόνους. Το όλο στήσιμο της φωτογραφίας είναι τελείως βικτωριανό, αλλά το σταθερό βλέμμα και τα σφιγμένα χείλια δεν έχουν καμία σχέση με το εύθραυστο, αέρινο πρότυπο της εποχής -ευτυχώς για την Αγκάθα!

Αντιθέτως, η αντίστοιχη φωτογραφία της μικρής Βιρτζίνια Γουλφ τη δείχνει τόσο μελαγχολική και ονειροπαρμένη όσο μια ηρωίδα βικτωριανού μυθιστορήματος -κακός οιωνός για τη μικρή Βιρτζίνια.

Κλείνοντας, ο τετράχρονος Φραντς Κάφκα φαίνεται να έχει ήδη μέσα του τον ασφυκτικό, τρομώδη κόσμο της Μεταμόρφωσης της  Αμερικής και της Δίκης.

1984

 

      "Η φωνή από την τηλεοθόνη εξακολουθούσε να αφηγείται ιστορίες για αιχμαλώτους, λάφυρα, σφαγές, αλλά ο θόρυβος έξω είχε κοπάσει λίγο. Τα γκαρσόνια ξαναγύριζαν στη δουλειά τους. Ένα απ' αυτά πλησίασε τον Ουίνστον με τη μπουκάλα του τζιν. Ο Ουίνστον, βυθισμένος σ' ένα ευτυχισμένο όνειρο, ούτε καν πρόσεξε πως γέμιζαν το ποτήρι του. Τώρα δεν έτρεχε πια, ούτε ζητωκράυγαζε. Είχε γυρίσει πίσω στο Υπουργείο Αγάπης. Όλα είχαν συγχωρεθεί, και η ψυχή του ήταν άσπιλη σαν το χιόνι. Ήταν στο σκαμνί του κατηγορούμενου και ομολογούσε τα πάντα, ενοχοποιούσε τους πάντες. Προχωρούσε στο διάδρομο με τ' άσπρα πλακάκια, έχοντας την αίσθηση ότι περπατάει μέσα στον ήλιο και ένας φύλακας οπλισμένος τον ακολουθούσε από πίσω. Η σφαίρα που περίμενε τόσον καιρό, περνούσε μέσα στο μυαλό του.

     Κοίταξε το τεράστιο πρόσωπο. Του χρειάστηκαν σαράντα χρόνια για να μάθει τι είδους χαμόγελο κρυβόταν πίσω απ' το μαύρο μουστάκι. Ω σκληρή, ανώφελη παρεξήγηση! Ω πεισματάρη που εξορίστηκες με τη θέλησή σου από την πατρική αγκαλιά! Δυο δάκρυα που μύριζαν τζιν κύλησαν στα πλάγια της μύτης του. Αλλά όλα ήταν εντάξει, όλα πήγαιναν καλά, ο αγώνας είχε τελειώσει. Είχε κερδίσει τη μάχη με τον εαυτό του. ΑΓΑΠΟΥΣΕ το Μεγάλο Αδερφό."

(σελ. 293- 294, Τζορτζ Όργουελ, 1984, μτφρ. Ν. Μπάρτη, Εκδόσεις Κάκτος)

Υ.Γ.: Η ενότητα audiovisual delight βασίζεται στην εξής ιδέα: Ως αφετηρία υπάρχει ένα σημαντικό έργο της παγκόσμιας λογοτεχνίας, από το οποίο αντιγράφω ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα και το συνδυάζω με μια φωτογραφία που, κατά τη γνώμη μου, απηχεί την ατμόσφαιρα του έργου. Στη συνέχεια, συνδέω με link από το youtube ένα τραγούδι εμπνευσμένο από το συγκεκριμένο έργο με μια φράση του κειμένου που θα μπορούσε να έχει αποτελέσει την πηγή έμπνευσης, τη βάση του τραγουδιού.

1984

     Κι από τη δυστοπία του Κάφκα, στη δυστοπία του Όργουελ. Το παρακάτω βίντεο το είχε στείλει ο Σ.Μ. ως σχόλιο στο post για τον θάνατο του Μαντέλα. Προέρχεται από το δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ του BBC "George Orwell - A Life In Pictures", παραγωγής 2003. Η δημοσιογράφος, αφού δηλώνει ότι το "1984" είναι ένα τρομακτικό αριστούργημα, για την ακρίβεια τόσο τρομακτικό που δε θα ήθελε να διαβάσει κάποιο άλλο σαν αυτό (συμφωνώ και με τα δύο μέρη της δήλωσής της), κάνει στον Όργουελ την εξής ερώτηση: "Κάποτε ισχυριστήκατε ότι έχετε την ικανότητα να αντιμετωπίζετε δυσάρεστες καταστάσεις. Αυτό είναι που επιδεικνύετε στο "1984", με το να σκιαγραφείτε ένα ακριβές πορτρέτο του μέλλοντος;" Η απάντηση του Όργουελ είναι ανατριχιαστική: "Κάτι σαν το "1984" θα μπορούσε πράγματι να συμβεί. Αυτή είναι η κατεύθυνση στην οποία βαδίζει ο κόσμος στην παρούσα φάση. Στον κόσμο μας, δε θα υπάρχουν συναισθήματα, εκτός από το φόβο, την οργή, τον θρίαμβο και τον αυτοεξευτελισμό. Το σεξουαλικό ένστικτο θα ξεριζωθεί, θα καταργήσουμε τον οργασμό, δε θα υπάρχει πίστη, εκτός από την πίστη στο κόμμα, αλλά πάντα θα υπάρχει η μέθη της εξουσίας, πάντα και κάθε στιγμή θα υπάρχει ο ενθουσιασμός της νίκης, η αίσθηση του ποδοπατήματος ενός αβοήθητου εχθρού. Αν θέλετε μια εικόνα του μέλλοντος, φανταστείτε μια μπότα να πατάει ένα ανθρώπινο πρόσωπο, για πάντα. Το ηθικό δίδαγμα που μπορεί να βγάλει κανείς από αυτή την επικίνδυνη, εφιαλτική κατάσταση είναι απλό: Μην το αφήσετε να συμβεί. Εξαρτάται από σας."

     Υπάρχει κάτι ακόμα, με το οποίο θέλω να συμπληρώσω αυτή την αναφορά στο "1984". Μια πρόσφατη (περσινή) έκδοση του βιβλίου από τον εκδοτικό οίκο Penguin, με το εξής ιδιοφυώς απλό ή απλά ιδιοφυές εξώφυλλο: το όνομα του συγγραφέα και ο τίτλος του βιβλίου είναι καλυμμένα με μαύρη ταινία, όπως θα γινόταν αν ίσχυε η αδυσώπητη λογοκρισία που περιγράφεται στο "1984"!