ΑΓΑΠΗΜΕΝΟΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΌΤΑΝ ΉΤΑΝ ΠΑΙΔΙΑ

     Οι πρώτες μέρες του σχολείου είναι για τα παιδιά σαν τα Χριστούγεννα αλλά από την ανάποδη: η προσοχή όλων -με πρώτους τους διαφημιστές και τους δημοσιογράφους- είναι στραμμένη στα παιδιά και οι ενήλικες θυμούνται τις δικές τους αντίστοιχες εμπειρίες, μόνο που τα ίδια τα παιδιά, ενώ περιμένουν με ανυπομονησία τις μέρες των Χριστουγέννων, τα βάφουν μαύρα όταν έρχεται η μέρα που ανοίγουν τα σχολεία. Εφόσον λοιπόν αυτή την περίοδο τα παιδιά έχουν την τιμητική τους, ας δούμε φωτογραφίες διάσημων και αγαπημένων συγγραφέων όταν ήταν παιδιά.

Το παιδί αυτό με το σοβαρό, ενήλικο βλέμμα και τα μεγαλίστικα ρούχα είναι ο συγγραφέας που έδωσε ζωή σ' ένα από τα πιο αξιαγάπητα αλητάκια της λογοτεχνίας, τον Κιμ του ομώνυμου έργου του.

Αυτό το νωθρό, μελαγχολικό αγοράκι (που μοιάζει με κοριτσάκι) είναι ο συγγραφέας που έζησε στη θάλασσα και συνδέθηκε μ' αυτήν όσο κανένας άλλος, ο άνθρωπος που έγραψε την Καρδιά του Σκότους, ο Τζόζεφ Κόνραντ, σε ηλικία έξι ετών.

 Άλλος περιπετειώδης συγγραφέας στην ηλικία των έξι ετών, ο Έρνεστ Χεμινγκουέι, με κούρεμα playmobile πριν ακόμα τα playmobile ανακαλυφθούν, φαίνεται ν' ασφυκτιά ήδη μέσα στη γραβάτα και το πουκάμισο.

Το ίδιο (περίπου) ατυχές κούρεμα συναντάμε και στον μικρό Μαρσέλ Προυστ με το σκυθρωπό ύφος, το οποίο πρέπει να έπαιρνε αρκετά συχνά μιας και ήταν τόσο ιδιότροπος ευαίσθητος, που πολλά πράγματα που τον πείραζαν.

Επιμένουμε στην ευρωπαϊκή αστική τάξη, αλλάζουμε όμως χώρα. Ο νεαρός που δεσπόζει στο κέντρο αυτής της φωτογραφίας με την υπεροπτική κι αυταρχική του πόζα είναι ο Τόμας Μαν, ο οποίος φαίνεται ότι από παιδί έπαιρνε τόσο στα σοβαρά τον εαυτό του, που δεν του επέτρεπε σε καμία φωτογραφία να χαμογελάσει. Στ' αριστερά του, ο -επίσης συγγραφέας- αδερφός του Χάινριχ Μαν.

Άλλος ένας συγγραφέας με τεράστια ιδέα για τον εαυτό του και με ακόμα πιο τεράστιο ταλέντο, ο Τζέιμς Τζόις, προσπαθεί να πάρει μια κάπως μάγκικη πόζα, η οποία όμως υπονομεύεται φρικτά από την άψογη πλαϊνή χωρίστρα.

Ακόμα ένας πιτσιρικάς που ποζάρει σαν αντράκι -κι αυτή τη φορά μας πείθει- είναι ο Τζορτζ Όργουελ, που μεγαλώνοντας κράτησε το ίδιο παιχνιδιάρικο βλέμμα αλλά έχασε τα υπέροχα φουσκωτά μάγουλα.

Η Αγκάθα Κρίστι φαίνεται ότι ήταν απ' αυτά τα παιδιά που άνετα μπορούμε να τα φανταστούμε σαν μεγάλους: αν της κόψουμε τα μαλλιά και της φορέσουμε ταγεράκι, είναι ίδια η συμπαθής κυριούλα που έγραφε για σκοτεινά εγκλήματα και ιδιοφυείς δολοφόνους. Το όλο στήσιμο της φωτογραφίας είναι τελείως βικτωριανό, αλλά το σταθερό βλέμμα και τα σφιγμένα χείλια δεν έχουν καμία σχέση με το εύθραυστο, αέρινο πρότυπο της εποχής -ευτυχώς για την Αγκάθα!

Αντιθέτως, η αντίστοιχη φωτογραφία της μικρής Βιρτζίνια Γουλφ τη δείχνει τόσο μελαγχολική και ονειροπαρμένη όσο μια ηρωίδα βικτωριανού μυθιστορήματος -κακός οιωνός για τη μικρή Βιρτζίνια.

Κλείνοντας, ο τετράχρονος Φραντς Κάφκα φαίνεται να έχει ήδη μέσα του τον ασφυκτικό, τρομώδη κόσμο της Μεταμόρφωσης της  Αμερικής και της Δίκης.

ΓΙΑ ΤΙΣ ΜΑΜΑΔΕΣ (ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ)

     Ο George Harrison πίνει μια μπύρα μαζί με τη μητέρα του, η οποία τον κοιτάζει με ολοφάνερη λατρεία λίγο πριν κατεβάσει κι αυτή μια γουλιά. Ό,τι κι αν ονειρευόταν εκείνη τη στιγμή για τον γιο της, δεν υπάρχει περίπτωση να μπορούσε να φανταστεί το μέγεθος της επιτυχίας του μ' εκείνο το συγκρότημα που είχε φτιάξει με κάτι παιδιά από το σχολείο...

     Σ' αυτή τη φωτογραφία βλέπουμε ένα παχουλό νήπιο που δεν είναι άλλος από τον Keith Richards. Από το βλέμμα καταλαβαίνουμε ότι ήταν ζόρικος ακόμα και ως πιτσιρίκι, αλλά τουλάχιστον τότε η μαμά κρατούσε σφιχτά τα λουριά· μετά που τα χαλάρωσε, τα είδαμε τα χαΐρια του γιου της, τα οποία μπορούμε άλλωστε και να διαβάσουμε στην απολαυστικότατη αυτοβιογραφία του, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ροδακιό (σειρά Λατέρνατιβ) και συμπυκνώνεται στο τρίπτυχο sex and drugs and rock and roll στην πιο καθαρόαιμη μορφή του.

     Κι η αγαπημένη μου Μέριλιν, απαστράπτουσα, δίπλα στη μαμά της. Η Μέριλιν δεν ήταν τυχερό παιδί: ούτε γνώρισε τον πατέρα της ούτε έζησε μαζί με τη μητέρα της, που έπασχε από μανιοκατάθλιψη και περνούσε μεγάλα διαστήματα στο νοσοκομείο. Το μεγαλύτερο μέρος της παιδικής και εφηβικής της ηλικίας η Μέριλιν το πέρασε στο ορφανοτροφείο και σε ανάδοχες οικογένειες, από τις οποίες όμως καμιά δεν την υιοθέτησε μιας και η μητέρα της δεν ήθελε να υπογράψει τα χαρτιά υιοθεσίας -υποθέτω ότι δεν ήθελε, έστω και τυπικά, να της πάρουν την κόρη της.

     Σ' αυτή τη φωτογραφία βλέπουμε τη μητέρα ενός συγγραφέα αλλά όχι τον ίδιο τον συγγραφέα, καθώς η μητέρα του Γεώργιου Βιζυηνού δεν ποζάρει μαζί με το "Γιωργί" της αλλά με τον άλλο της γιο, τον Μιχαήλο, και τη γυναίκα του. Δε μπορούσα όμως να μην τη συμπεριλάβω στο αφιέρωμα, εφόσον κατέχει τόσο σημαντικό ρόλο στο έργο του γιου της και γενικότερα στην ελληνική λογοτεχνία με το συγκλονιστικό Αμάρτημα της Μητρός μου. Η ζωή μπορούσε να γίνει πολύ σκληρή για τις φτωχές γυναίκες στα Βαλκάνια, στα τέλη του 19ου αιώνα, αλλά ειδικά γι' αυτή την γυναίκα, που είδε όλα της τα παιδιά να πεθαίνουν με τραγικό τρόπο, παραήταν σκληρή.

     Σ' αυτή την οικογενειακή φωτογραφία βλέπουμε τον Νίκο Καζαντζάκη (όρθιος πάνω αριστερά) μαζί με τη μητέρα του που κάθεται δίπλα στον αδερφό της και άλλα μέλη της οικογένειάς τους. Διαβάζοντας το εκπληκτικό βιβλίο του ψυχιάτρου Πέτρου Χαρτοκόλλη "Λογοτεχνία και Ψυχανάλυση" από τις εκδόσεις Θεμέλιο, αντιλήφθηκα το, κατά κάποιο τρόπο, δράμα του Καζαντζάκη: ενώ πάσχιζε να μοιάσει στη ρωμαλέα προσωπικότητα του πατέρα του, τον αρχετυπικό Κρητικό που περιγράφει στον καπετάν Μιχάλη, στην πραγματικότητα είχε την εύθραυστη ιδιοσυγκρασία της μητέρας του, πράγμα που δε μπόρεσε ποτέ να αποδεχτεί. Ίσως αυτή η αίσθηση ότι προσπαθεί να πείσει για κάτι που δεν είναι και κρύβεται πίσω από τα μεγάλα λόγια του τύπου "δε φοβάμαι τίποτα, δεν ελπίζω τίποτα, είμαι λέφτερος" να είναι που με απωθεί στο έργο του.

     Σ' αυτή τη φωτογραφία βλέπουμε τον Τσέχοφ με τη μητέρα του και τις δύο αδερφές του. Ούτε ο Τσέχοφ είχε χαρούμενα παιδικά χρόνια -δεν ξέρω αν υπάρχει μεγάλος συγγραφέας με χαρούμενα παιδικά χρόνια, είμαι όμως σχεδόν σίγουρη ότι δεν υπάρχει μεγάλος Ρώσος συγγραφέας με χαρούμενα παιδικά χρόνια. Ο πατέρας του, όπως και ο πατέρας του Ντοστογιέφσκι, ήταν αυταρχικός, βίαιος και μέθυσος, ενώ η μητέρα του, που υπέφερε όπως και τα παιδιά της από τα ξεσπάσματα του άντρα της, προσπαθούσε να δημιουργήσει έναν άλλο, πιο χαρούμενο κόσμο γι' αυτά, μέσα από τις ιστορίες που τους αφηγούνταν για τα ταξίδια που έκανε σε όλη τη Ρωσία μαζί με τον έμπορο πατέρα της.

     Από τις οικογενειακές φωτογραφίες δε θα μπορούσε να λείπει αυτή του Μαρσέλ Προυστ μαζί με τον αδερφό του Ρομπέρ και την αγαπημένη του μητέρα, της οποίας τα χαρακτηριστικά έχει δώσει στους χαρακτήρες της μητέρας και της γιαγιάς του αφηγητή στο Αναζητώντας τον Χαμένο Χρόνο. Ο Προυστ ήταν εξαιρετικά δεμένος με τη μάνα του· όντας φιλάσθενος ως παιδί, ενέπνευσε στη μητέρα του μια υπερπροστατευτική συμπεριφορά, που μάλλον τον οδήγησε ν' αναπτύξει μια ανυπόφορη ευαισθησία που άγγιζε (για να μην πω ξεπερνούσε) την υποχονδρία.

     Το αφιέρωμα στις μαμάδες θα κλείσει με τη φωτογραφία του Μπρεχτ και του αδερφού του μαζί με τη μητέρα τους. Πέρα από το ότι ο Μπρεχτ φαίνεται να ήταν ένα γλυκύτατο παιδάκι, έχει γράψει ένα συγκλονιστικό ποίημα για τον θάνατο της μητέρας του, με το οποίο θα ήθελα να κλείσω αυτό εδώ το post:

Τη μορφή της δεν τη θυμάμαι πια, πώς ήταν πριν οι πόνοι της 

αρχίσουν. Αποκαμωμένη, ανασήκωνε τα μαύρα μαλλιά της

απ' το ξεσαρκωμένο μέτωπό της - το βλέπω ακόμα 

κείνο το χέρι να σαλεύει.

Χειμώνες είκοσι τη φοβερίσαν, τα βάσανά της δεν είχαν σωσμό,

κι ο θάνατος ντρεπόταν σαν τη ζύγωνε. Και τότε πέθανε, 

και το κορμί της ήτανε σαν παιδιού κορμί.

Στο δάσος είχε μεγαλώσει.

Πέθανε ανάμεσα σε πρόσωπα που' χαν τραχύνει βλέποντας

την τόσο καιρό να ξεψυχάει. Τη συγχωρέσαμε που έτσι βασανίστηκε,

μα κείνη είχε χαθεί ανάμεσα στα πρόσωπά μας, 

προτού να σβήσει ολότελα.

Τόσοι και τόσοι μας αφήνουνε χωρίς να τους κρατήσουμε.

Έχουμε πει το καθετί, τίποτα πια δεν έχει απομείνει ανάμεσα σε

μας κι εκείνους, σκληραίνουνε τα πρόσωπά μας σαν χωρίζουμε.

Κι όμως το πιο σπουδαίο δεν το είπαμε, τόσο αναμασούσαμε 

τ' ασήμαντα.

Ω, γιατί τα πιο σπουδαία να μην τα πούμε, ήτανε τόσο εύκολο,

και τώρα θα κολαστούμε για τη σιωπή μας. 

Εύκολες ήταν οι λέξεις, σφίγγονταν πίσω από τα δόντια μας.

Καθώς γελούσαμε έπεσαν,

και τώρα το λαιμό μας πνίγουν.

Το δείλι, χτες, πρωτομαγιά, πέθανε η μητέρα μου!

Και δε μπορώ από τη γη να τηνε ξεριζώσω με τα νύχια μου!

Μπέρτολντ Μπρεχτ, "Ποιήματα", μτφρ. Μάριος Πλωρίτης, Εκδόσεις Θεμέλιο

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΣ ΚΑΦΕΣ

     Αυτό το αφισάκι του Ιταλού Gianluca Biscalchin (πηγή: www.mymodernmet.com) συνδυάζει δυο πράγματα που μ' αρέσουν πάρα πολύ: τον καφέ και τη λογοτεχνία. Γι' αυτό και το ανέβασα στο μπλογκ, παρ' όλο που δεν τα βρίσκω όλα ιδιαίτερα πετυχημένα. Κάποια όμως, όπως ο καφές του Μπέκετ ή της Τζέιν Όστιν, είναι πολύ έξυπνα. Το αγαπημένο μου, πάντως, είναι ο καφές του Χεμινγουέι, που έχει βέβαια αντικατασταθεί με ουίσκι, αφού, όπως έχουμε αναφέρει εδώ κι εκεί ήταν μεγάλος πότης και μάλλον θα περιφρονούσε οποιοδήποτε ποτό δεν περιέχει αλκοόλ.

ΌΛΟΣ Ο ΠΡΟΥΣΤ ΣΕ ΛΙΓΟΤΕΡΟ ΑΠΟ ΈΝΑ ΛΕΠΤΟ!

     Μερικές φορές νιώθω άσχημα για το εξής: ενώ γράφω σ' αυτό το μπλογκ για τη λογοτεχνία, υπάρχουν σημαντικά μυθιστορήματα, όπως το "Μόμπι Ντικ" και ο "Οδυσσέας", που δεν τα έχω διαβάσει. Δηλαδή, όχι μόνο δεν τα έχω διαβάσει, αλλά παραδέχομαι την άγνοιά μου ευθαρσώς, χωρίς μάλιστα κάτι τέτοιο να μ' εμποδίζει να κάνω σχετικές αναρτήσεις. Πραγματικά, ντρέπομαι, ντρέπομαι πολύ! Πώς θεωρώ τον εαυτό μου αναγνώστρια, αν δεν έχω διαβάσει βιβλία- ογκόλιθους; Κι όταν λέω ογκόλιθους, δεν εννοώ μόνο ως προς την αξία, αλλά κι ως προς τον καθ' αυτό όγκο. Μετά όμως, μου έρχεται μια σκέψη που αναπτερώνει το ηθικό μου κι επαναφέρει την πίστη στον εαυτό μου: έχω διαβάσει το "Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο" του Προυστ! ΟΛΟΚΛΗΡΟ! Αυτό μάλιστα! Αυτό αποτελεί κατόρθωμα! Κι αν δεν πιστεύετε έμένα, που, τελοσπάντων, μπορεί να τα παραλέω, θα πιστέψετε σίγουρα τους Monty Python, οι οποίοι, στο παρακάτω βίντεο, διοργανώνουν έναν διαγωνισμό περιληπτικής απόδοσης του "Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο" σε λιγότερο από ένα λεπτό αλλά όλοι οι συμμετέχοντες αποτυγχάνουν. Πολύ λογικό.

PROUST VS SALINGER

                                                           (πηγή: parisvsnyc.blogspot.gr)

                                                        Εσύ σε ποιον θα χάριζες τη νίκη;