ΥΠΑΡΞΙΣΜΟΣ ΒΑΡΥΣ ΚΙ ΑΣΗΚΩΤΟΣ...

ΣΤΙΓΜΙΟΤΥΠΟ ΑΠΟ ΤΟ ΑΡΙΣΤΟΥΡΓΗΜΑ ΤΟΥ ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ "Η ΈΒΔΟΜΗ ΣΦΡΑΓΙΔΑ"

ΠΑΡΑΞΕΝΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

     Ας ξεκινήσουμε από την κοινή παραδοχή ότι οι συγγραφείς είναι παράξενοι άνθρωποι· βέβαια, όλοι οι άνθρωποι είναι παράξενοι αν τους γνωρίσουμε λίγο περισσότερο, όμως πρέπει να παραδεχτούμε ότι μερικοί συγγραφείς ήταν ακραίες περιπτώσεις, σε σημείο που η ζωή τους συναγωνίζεται σ' ενδιαφέρον το πιο σημαντικό έργο τους, όπως για παράδειγμα ο Μπάιρον, ο Ρεμπώ και ο Λόουρι. Ωστόσο, ακόμα κι εκείνοι που ζούσαν μια ήρεμη, βαρετή ζωή, όπως ο Κάφκα, είχαν συνήθειες που χαρακτηρίζονται από μια κάποια εκκεντρικότητα. Βασιζόμενη σε πληροφορίες από τα βιβλία "Γράφοντας τις ζωές των άλλων" Εκδόσεις Πατάκη, "Είναι Τρελοί Αυτοί Οι Σοφοί" Εκδόσεις Ψυχογιός, το site dailyroutines.typepad.com και αυτό το post του mentalfloss, κατέληξα στην παρακάτω λίστα από παράξενες συνήθειες:

1. Δημοσθένης: ο κορυφαίος ρήτορας της αρχαιότητας ήταν η απόδειξη του θριάμβου της θέλησης, αφού ξεπέρασε μια σειρά από φυσικές αδυναμίες επινοώντας διάφορες ασκήσεις· για να μπορέσει να προφέρει το "ρ" έλεγε συνεχώς τη φράση "ο ρήτωρ ερητόρευε το ρερητορευμένο ρο"· για να μπορεί να μιλάει δυνατά, εκφωνούσε τους λόγους του στην ακρογιαλιά όταν είχε θαλασσοταραχή· για να μπορεί να μιλάει καθαρά, μάθαινε να μιλάει με το στόμα γεμάτο χαλίκια· το πιο ωραίο όμως ήταν αυτό που έκανε για να υποχρεώσει τον εαυτό του να μείνει στο σπίτι και να γράψει, χωρίς να χασομεράει στην αγορά: ξύριζε το μισό του κεφάλι, ώστε να μη μπορεί να κυκλοφορήσει έξω σ' αυτή την κατάσταση, οπότε έμενε μέσα για δυο- τρεις μήνες, μέχρι να ξαναμακρύνουν τα μαλλιά του.
2. Αριστοτέλης: κι από τον κορυφαίο ρήτορα, στον κορυφαίο φιλόσοφο· ο Αριστοτέλης ήταν μανιώδης αναγνώστης και πολυγραφότατος συγγραφέας, με έργα που καλύπτουν πλείστους τομείς της επιστήμης, κάποιους από τους οποίους ίδρυσε ο ίδιος. Για να μπορέσει να κάνει όλη αυτή τη δουλειά, έμενε ξύπνιος ως αργά. Σκέφτηκε λοιπόν το εξής, προκειμένου να μην τον πάρει ο ύπνος και μείνει πίσω στο έργο του: όση ώρα μελετούσε ή έγραφε, κρατούσε στα χέρια του μια μεταλλική μπάλα· όταν τον έπαιρνε ο ύπνος, το χέρι του χαλάρωνε και η μπάλα έπεφτε στη μεταλλική λεκάνη που είχε τοποθετήσει δίπλα του· ο θόρυβος ήταν τέτοιος, που ο φιλόσοφος ξυπνούσε και ξεκινούσε ξανά τη δουλειά.
3. Σίλερ: παρόμοιες απάνθρωπες τακτικές για να μην τον παίρνει ο ύπνος εν ώρα εργασίας είχε εφεύρει και ο Γερμανός ποιητής. Βύθιζε τα πόδια του σε παγωμένο νερό και φύλαγε στο συρτάρι του μερικά σάπια μήλα, που, όπως έλεγε, η μυρωδιά τους τον παρακινούσε να γράψει.
4. Καπότε: σ' αντίθεση με τους δύο προηγούμενους και τις σπαρτιάτικες συνήθειές τους, ο Αμερικάνος συγγραφέας που έγραψε για την άνετη και λαμπερή ζωή της Νέας Υόρκης, έγραφε πάντα ξαπλωμένος, είτε στο κρεβάτι του, είτε σε μια αναπαυτική πολυθρόνα, συνοδεύοντας το γράψιμό του με διάφορα ποτά: το πρωί καφέ και καθώς οι ώρες περνούσαν, τσάι μέντας, σέρι και άφθονα μαρτίνι.
5. Μπαλζάκ: αν μιλάμε για συγγραφείς που χρειάζονταν μια κάποια ποσότητα καφέ για να δουλέψουν, ο Μπαλζάκ είναι ο άνθρωπός μας. Όπως έχω ξαναγράψει, έπινε πάνω από πενήντα καφέδες ημερησίως και τελικά  έφτασε στο σημείο να καταπίνει κόκκους καφέ με άδειο στομάχι, προκειμένου να βρει την ενέργεια να γράψει.
6. Μπλίξεν: περίεργες διατροφικές συνήθειες είχε και η αντιπαθητική βαρόνη, όπως έγραψα πρόσφατα, μιας και τρεφόταν αποκλειστικά με στρείδια, σταφύλια και σαμπάνια, αντιμετωπίζοντας με ψυχρότητα παγόβουνου όποιον τολμούσε να της πει ότι δεν επρόκειτο ακριβώς για μια ισορροπημένη διατροφή.
7. Μισίμα: στην ενότητα διατροφή θα μπορούσαμε να εντάξουμε και τον Γιούκιο Μισίμα, αν κι αυτόν θα μπορούσαμε να τον εντάξουμε σε οποιαδήποτε ενότητα, αφού οι εκκεντρικότητές του δεν είχαν τελειωμό. Ο Μισίμα λοιπόν διακατεχόταν από την έμμονη ιδέα ότι θα τον δηλητηριάσουν, οπότε στα εστιατόρια πάντα παράγγελνε πιάτα που δε μπορούσαν εύκολα να δηλητηριαστούν (πια να είναι αυτά άραγε; είμαι περίεργη) και μετά ξέπλενε μετά μανίας τα δόντια του.
8. Κάφκα: περνάμε τώρα στην ενότητα ρούχα ή μάλλον στην έλλειψη αυτών. Ο Κάφκα συνήθιζε να κάνει τη γυμναστική του μπροστά στο ανοιχτό παράθυρο -γυμνός.
9. Τσίβερ: ο Αμερικάνος διηγηματογράφος κάθε πρωί φορούσε το κοστούμι του για να πάει στη δουλειά· κατέβαινε λοιπόν στο υπόγειο του σπιτιού του, έβγαζε το κοστούμι, έμενε με τα εσώρουχα και στρωνόταν στη δουλειά.
10. Μπάιρον: περνάμε στην ενότητα ζώα με έναν ακόμα συγγραφέα που θα μπορούσε να γεμίσει όχι μία μόνο ανάρτηση αλλά ένα ολόκληρο βιβλίο με τις εκκεντρικότητές του. Ας μείνουμε όμως στα ζώα. Ο Μπάιρον είχε ως κατοικίδιο όσο καιρό ήταν στο πανεπιστήμιο μία αρκούδα, την οποία έβγαζε βόλτα στην πανεπιστημιούπολη κρατώντας την από το λουράκι. Αργότερα, όπως μαρτυρεί ο φίλος και ομότεχνός του Σέλεϋ, συγκατοικούσε με 8 σκυλιά, 3 μαϊμούδες, 5 γάτες, παγώνια, αετούς, γεράκια και κοράκια. Θα' χε μεγάλο σπίτι.
11. Ουάιλντ: μετά την αρκούδα του Μπάιρον, ο αστακός τον οποίο έβγαζε βόλτα ο αγαπητός Όσκαρ (με λουράκι πάντα) ακούγεται βαρετός και τετριμμένος.
12. Λαμπεντούζα: ο συγγραφέας του Γατόπαρδου έκανε μια ήσυχη και μοναχική ζωή. Το γεγονός ότι μιλούσε στα σκυλιά του σε διαφορετική γλώσσα στο καθένα (μιλούσε γαλλικά, αγγλικά, γερμανικά, ρώσικα και ισπανικά) είναι μια ανώδυνη, χαριτωμένη συνήθεια...

VERBA

Η ΑΛΛΗΓΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ

     Κι από τους εύστοχους τίτλους των έργων του Σέξπιρ, σε ένα εύστοχο εξώφυλλο. Το εξώφυλλο ενός βιβλίου είναι βέβαια σπουδαία υπόθεση και σίγουρα δεν είμαι η μόνη που πολλές φορές έχω αγοράσει ένα βιβλίο μόνο και μόνο επειδή μ' άρεσε το εξώφυλλο... Γι' αυτό και όταν βρήκα την παρακάτω έκδοση της Πολιτείας του Πλάτωνα διά χειρός Peter Mendelsund (τον έχουμε ξαναδεί κι εδώ), έπρεπε ΟΠΩΣΔΗΠΟΤΕ να το ανεβάσω στο μπλογκ! Δεν είναι μόνο ότι παραπέμπει στην αλληγορία του σπηλαίου από το έβδομο κεφάλαιο της Πολιτείας, είναι ότι υποβάλλει στον υποψήφιο αναγνώστη την ιδέα πως διαβάζοντας αυτό το βιβλίο -και ίσως γενικότερα διαβάζοντας- θα μπορέσει σιγά σιγά ν' απελευθερώσει τη σκέψη του και να δει τον πραγματικό κόσμο.

Υ.Γ.: Για να θυμηθούμε την αλληγορία του σπηλαίου, μπορούμε να δούμε το παρακάτω βραβευμένο animation με κούκλες από πηλό.

Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΤΕΛΙΚΟΣ

(Εύχομαι, πάντως, και σήμερα να χάσουν οι Γερμανοί....)

Ο ΝΙΤΣΕ ΓΙΑ ΤΟ ΑΡΓΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

      Αρκετοί από μας περνάμε πολλή ώρα στο ίντερνετ, διαβάζοντας διάφορα, ωστόσο, διαβάζουμε τόσο γρήγορα και τόσο αφηρημένα που δε συγκρατούμε τίποτα. Τις περισσότερες φορές μάλιστα δε φτάνουμε ούτε ως το τέλος ενός κειμένου αλλά, μετά από μια γρήγορη ματιά, περνάμε σε κάτι άλλο. Εντάξει, αυτό δεν είναι τόσο φοβερό όταν πρόκειται για μια συνέντευξη της Μαντόνα ή μια κριτική της νέας ταινίας του Γούντι Άλεν, τι γίνεται όμως όταν διαβάζουμε ένα σοβαρό άρθρο ή, ακόμα περισσότερο, ένα βιβλίο γεμάτο νοήματα και ανοικτό σε ποικίλες ερμηνείες, ένα έργο όπως Το Μαγικό Βουνό, η Αντιγόνη ή η Ιλιάδα; Πόσο νόημα έχει να διαβάσουμε ένα τέτοιο έργο αν δεν το κάνουμε με την απαραίτητη εγρήγορση  και προσήλωση, αν δεν αφιερώσουμε χρόνο, προκειμένου να συλλάβουμε όσο το δυνατό περισσότερες πτυχές του έργου; Αντί για απάντηση, ας διαβάσουμε το παρακάτω απόσπασμα, που προέρχεται από τον πρόλογο στην "Αυγή" του Νίτσε, ο οποίος, πριν διαπρέψει στη φιλοσοφία, ήταν ήδη κορυφαίος φιλόλογος, αφού σε ηλικία μόλις 24 ετών κατέλαβε την έδρα της κλασικής φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Βασιλείας. (πηγή: e-keimena.gr)

« [...] γιατί φιλολογία είναι εκείνη η σεβαστή τέχνη, η οποία προπαντός ένα απαιτεί από το λάτρη της, να παραμερίσει, να της δώσει πίστωση χρόνου, να γίνει σιωπηλή, να γίνει αργή - σαν μια τέχνη χρυσοχόου και τέχνη γνωριμίας της λέξης, η οποία οφείλει να αποπερατώσει μια ακέραια λεπτή, προσεκτική εργασία και δε κατορθώνει τίποτα, εάν δεν κατορθώνει τούτο lento. Όμως, ακριβώς για αυτό είναι αυτή σήμερα περισσότερο αναγκαία από κάθε άλλη φορά, ακριβώς με αυτόν τον τρόπο μας ελκύει και μας γοητεύει τόσο ισχυρά, μέσα σε μια εποχή της «εργασίας». Θέλω να ειπώ: της βιασύνης, της αναξιόπρεπης και κάθιδρης, της κατεπείγουσας εργασίας, που θέλει αμέσως να «τελειώνει», επίσης με κάθε παλιό και καινούργιο βιβλίο: αυτή η ίδια δεν τελειώνει τόσο εύκολα με κάποιο κάτι, διδάσκει να διαβάζουμε καλά, δηλαδή αργά, διεισδυτικά, με προφύλαξη και προσοχή, να διαβάζουμε με ανοιχτές πόρτες, με απαλά δάχτυλα και μάτια… »

  

Μετάφραση: Ελένη Λαδιά

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΟΤΥΧΙΑ

     Αύριο το πρωί ανακοινώνονται τα αποτελέσματα των Πανελληνίων Εξετάσεων. Όσοι από εμάς έχουμε περάσει από τη δοκιμασία των εξετάσεων αυτών, τη θεωρούμε μία από τις τραυματικότερες εμπειρίες της ζωής μας, γι' αυτό και συμπάσχουμε με τα παιδιά που περιμένουν την ανακοίνωση των βαθμολογιών με σφιγμένο το στομάχι... Ωστόσο, όσο σημαντικές κι αν είναι οι εξετάσεις αυτές, πιστεύω ότι τους δίνουμε πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις από αυτές που έχουν στην πραγματικότητα. Στους μαθητές και, εν μέρει, στους γονείς τους, φαίνεται σαν οι Πανελλαδικές να προδιαγράφουν το μέλλον τους και να αποφαίνονται οριστικά για το ποιοι είναι προορισμένοι να πετύχουν στη ζωή τους και ποιοι είναι καταδικασμένοι στην αποτυχία. Αυτή ακριβώς η βαρύτητα που δίνουμε στους όρους επιτυχία και αποτυχία είναι υπεύθυνη, σε μεγάλο βαθμό, για το άγχος των Πανελληνίων Εξετάσεων.
     Πάνω σ' αυτό το θέμα, το άγχος της επιτυχίας, ας ακούσουμε μια κα-τα-πλη-κτι-κή ομιλία του Άγγλου φιλοσόφου και συγγραφέα Αλαίν ντε Μποττόν στο TED. Ο Αλαίν ντε Μποττόν έχει γράψει πολλά βιβλία, στα οποία μεταφέρει τη φιλοσοφία στην καθημερινή ζωή και μιλά για πράγματα εξαιρετικά σημαντικά με απλό και ουσιαστικό τρόπο. Μεταξύ άλλων, έχει γράψει τα εξής: "Πώς ο Προυστ μπορεί να αλλάξει τη ζωή σου", "Περί του κοινωνικού status", "Οι χαρές και τα δεινά της εργασίας" και "Η παρηγοριά της φιλοσοφίας". Όλα αυτά, καθώς και τα υπόλοιπα βιβλία του, κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Πατάκη.

     Όσα επισημαίνει εδώ ο ομιλητής είναι τόσο καίρια και λέγονται με τόσο χιούμορ, που πραγματικά αξίζει να σταθεί κανείς. Μ' αρέσει ιδιαίτερα η εξήγηση που δίνει στην αρχή: βασανιζόμαστε από το άγχος της επιτυχίας επειδή περιστοιχιζόμαστε από σνομπ. Και τι είναι σνομπ; Αυτός που παίρνει ένα μικρό κομμάτι από σένα και το χρησιμοποιεί για να εξάγει συμπεράσματα συνολικά για το άτομό σου.  Ειδικότερα στην εποχή μας, όπως σωστά επισημαίνει, υπάρχει ο σνομπισμός της εργασίας, η διάσημη, εικονική ερώτηση "εσύ με τι ασχολείσαι;". Και ποιο είναι το αντίθετο του σνομπ; (Αυτό είναι το αγαπημένο μου κομμάτι στην ομιλία) Η μάνα σου, επειδή σ' αγαπάει γι' αυτό που είσαι συνολικά!
     Πολύ σωστή είναι και η παρατήρηση για το φθόνο. Κανείς δεν φθονεί τη βασίλισσα της Αγγλίας, γιατί δε μπορεί να ταυτιστεί μαζί της. Αντίθετα φθονούμε αυτούς με τους οποίους έχουμε τα περισσότερα κοινά, όπως την ηλικία ή το οικονομικοκοινωνικό υπόβαθρο. Όμως, σε μία παγκοσμιοποιημένη κοινωνία, τα Μ.Μ.Ε. και όλοι γύρω μας προσπαθούν να μας πείσουν ότι ΌΛΟΙ μπορούμε να τα καταφέρουμε, όλοι μπορούμε να γίνουμε Bill Gates, αρκεί να έχουμε ενέργεια, κάποιες ωραίες ιδέες σχετικά με την τεχνολογία κι ένα γκαράζ...Στην πραγματικότητα όμως, αυτό είναι τόσο πιθανό όσο και για έναν φτωχό στη Γαλλία του 17ου αιώνα να εισχωρήσει στις τάξεις της αριστοκρατίας... Αυτή ακριβώς η αντίληψη ότι ο κάθε άνθρωπος είναι αποκλειστικά υπεύθυνος για τις επιτυχίες ή τις αποτυχίες του είναι που γεννά όλο αυτό το άγχος της επιτυχίας.
     Οι σημαντικότερες όμως επισημάνσεις είναι αυτές που κάνει προς το τέλος της ομιλίας. Η πρώτη είναι ότι δε μπορούμε να είμαστε πετυχημένοι σε όλα (ακούγεται απλό, αλλά στην πράξη δυσκολευόμαστε πολύ να το αποδεχτούμε) και η δεύτερη ότι η ιδέα που έχουμε για την επιτυχία συνήθως δεν είναι δική μας αλλά μας την έχουν επιβάλλει κάποιοι άλλοι. Είναι άσχημο να μην παίρνεις ό,τι θέλεις αλλά είναι ακόμα χειρότερο να διαπιστώνεις ότι αυτά που έχεις τελικά δεν τα θέλεις. Ας βεβαιωθούμε λοιπόν ότι οι ιδέες μας για την επιτυχία είναι δικές μας...

ΛΑΘΕ ΒΙΩΣΑΣ

     Το αφιέρωμα στη φιλοσοφία θα κλείσει μ' ένα τραγούδι. Ε, ναι, παραδέχομαι ότι είναι λίγο γελοίο κλείσιμο, σαν να πρόκειται για σχολική γιορτή. Ωστόσο, το αφιέρωμα επικεντρώθηκε, κατά κάποιο τρόπο, στη φιλοσοφία στην καθημερινή ζωή κι η μουσική είναι πολύ βασικό κομμάτι της καθημερινότητας, τουλάχιστον της δικής μου, αφού η μόνη ώρα που δεν ακούω μουσική είναι όταν κοιμάμαι...Μη φοβάστε όμως! Δεν πρόκειται ν' αναρτήσω το "Σωκράτη, εσύ, σούπερσταρ"! Το τραγούδι λέγεται "lathe biosas", από το EP Taraxis- Ataraxia των Pelican, ένα συγκρότημα από το Σικάγο.
     Η φράση "λάθε βιώσας" ανήκει στον Επίκουρο, έναν πολύ σημαντικό αλλά παρεξηγημένο Αθηναίο φιλόσοφο του 4ου π.Χ. αιώνα. Ο Επίκουρος έζησε σε μια εποχή παρόμοια με τη δική μας: ο θεσμός της πόλης- κράτους είχε παρακμάσει και οι πολίτες στέκονταν φοβισμένοι κι ανήσυχοι μπροστά στη "νέα τάξη πραγμάτων" που ερχόταν, δηλαδή μπροστά στον ελληνιστική εποχή της εκμηδένισης του ατόμου και της επιβολής της αυταρχικής εξουσίας. Ο Επίκουρος λοιπόν προσπάθησε ν' αντιμετωπίσει τους φόβους των ανθρώπων, που τους στερούσαν την ψυχική τους ηρεμία, μέσω των απολαύσεων. Εδώ ακριβώς έγκειται η παρεξήγηση όσον αφορά στον Επίκουρο. Δε μιλά για τις απολαύσεις με την έννοια της παράδοσης στη φιληδονία αλλά με την έννοια της ικανοποίησης του αναγκαίου. Προέκρινε δηλαδή την ολιγάρκεια και την αυτάρκεια, επειδή μπορούν να μας οδηγήσουν σε μεγαλύτερη απόλαυση από ό,τι η κατανάλωση του περιττού, μιας και συνδέονται με την ελευθερία, που οδηγεί με τη σειρά της στην ευτυχία, ενώ, αντίθετα, η υπερκατανάλωση κρατά τον άνθρωπο δέσμιο.
     Ειδικότερα όσον αφορά στη φράση "λάθε βιώσας", υπάρχει συχνά η παρανόηση ότι συμβουλεύει τους ανθρώπους να ζουν στην αφάνεια. Στην πραγματικότητα όμως, η συμβουλή του αναφέρεται στην απελευθέρωση από τα δεσμά της δημόσιας ζωής, όχι με την έννοια της απομόνωσης αλλά της απομάκρυνσης από το άμορφο και άβουλο πλήθος. Δε γνωρίζω πολλά για τον Επίκουρο, γι' αυτό δε θέλω να επεκταθώ περισσότερο. Νιώθω όμως την ανάγκη να διαβάσω περισσότερα για να επαναπροσδιορίσω καλύτερα τη στάση μου στην κινούμενη άμμο της σημερινής πραγματικότητας. Ως μη ειδική λοιπόν, δε μπορώ να σας προτείνω βιβλία για την επικούρεια φιλοσοφία, όσοι όμως γνωρίζουν περισσότερα για το θέμα (Στηβ, μ' ακούς;;), ας γράψουν τις προτάσεις τους και τις επισημάνσεις τους στα σχόλια.

Αν σας πόνεσε το κεφάλι σας με τη φιλοσοφία, αρχίστε να το κουνάτε πάνω- κάτω σαν παλιοί καλοί μεταλάδες με το "lathe biosas"!

MONTY PYTHON ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

     Στις αναρτήσεις της προηγούμενης εβδομάδας φάνηκε ότι η φιλοσοφία δεν είναι τόσο βαρετή και βαρύγδουπη όσο πολλοί από εμάς τη φανταζόμαστε. Σήμερα θα φανεί ότι μπορεί μάλιστα να έχει και πολλή πλάκα. Βέβαια, απαιτείται μεγάλο ταλέντο κι αρκετές γνώσεις επί του θέματος για να κάνει κάποιος πλάκα με τη φιλοσοφία, οπότε λίγοι είναι αυτοί που μπορούν να το καταφέρουν. Όπως, ας πούμε, οι Monty Python. Έχοντας σπουδάσει όλοι τους στην Οξφόρδη ή το Κέμπριτζ, μπορούσαν να αναμείξουν φιλοσοφικούς στοχασμούς με τα πιο παράλογα αστεία, δημιουργώντας θεοπάλαβα σκετς. Το πιο γνωστό είναι ο ποδοσφαιρικός αγώνας μεταξύ αρχαίων Ελλήνων και Γερμανών φιλοσόφων, με διαιτητή τον Κομφούκιο.
     Το πιο αστείο όμως, κατά τη γνώμη μου, προέρχεται από την τηλεοπτική σειρά  "Monty Python's Flying Circus" και είναι αυτό όπου ο John Cleese ως  Mrs Premise (κ. Προϋπόθεση) και ο Graham Chapman ως Mrs Conclusion (κ. Συμπέρασμα) συναντιούνται στα πλυντήρια και, πάνω στην κουβέντα, διαφωνούν για το αν το έργο του Σαρτρ "οι Δρόμοι της Ελευθερίας" είναι μια αλληγορία για την αναζήτηση του ανθρώπου για δέσμευση. Αποφασίζουν λοιπόν να πάνε στο σπίτι του να τον ρωτήσουν, αφού η κ. Premise ξέρει τους Σαρτρ, μιας κι έκαναν το προηγούμενο καλοκαίρι μαζί διακοπές στην Ίμπιζα. Ξεκινάνε λοιπόν με μια σχεδία, στην πορεία χάνονται και βρίσκονται στην Ισλανδία, τελικά όμως φτάνουν στο Παρίσι, χτυπάνε το κουδούνι του Σαρτρ και τους ανοίγει η γυναίκα του, η οποία τους προειδοποιεί ότι ο φιλόσοφος δεν είναι στις καλές του κι όλη την ώρα μουρμουράει "η μπουρζουαζία αυτό" και 'η μπουρζουαζία εκείνο". Τον ρωτάνε λοιπόν αν "οι Δρόμοι της Ελευθερίας" είναι μια αλληγορία για την αναζήτηση του ανθρώπου για δέσμευση κι εκείνος απαντάει: "ναι". Τέλος. Όταν το διηγούμαι εγώ, δεν είναι αστείο. Όταν όμως δείτε τους John Cleese και Graham Chapman ντυμένους κυριούλες να συζητάνε για τον Σαρτρ, ω, τότε είναι πολύ πολύ αστείο!

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ

     Θα συνεχιστεί κι αυτή την εβδομάδα το αφιέρωμα στη φιλοσοφία, με τον Κορνήλιο Καστοριάδη, έναν από τους σημαντικότερους φιλοσόφους του 20ου αιώνα. Όπως έχω αναφέρει κι εδώ, πριν από χρόνια διάβασα τον πρώτο τόμο της "Ελληνικής Ιδιαιτερότητας" από τις εκδόσεις Κριτική και η επίδραση που άσκησε στη σκέψη μου ήταν καθοριστική. Όποτε σκέφτομαι τον Καστοριάδη και το έργο του, μου έρχεται στο μυαλό ο τίτλος της ταινίας "η αιώνια λιακάδα ενός καθαρού μυαλού", αφού αυτό ακριβώς χαρακτηρίζει τον λόγο του: καθαρότητα και διαχρονικότητα, παράλληλα με νηφαλιότητα κι επαναστατικότητα. Ας αφήσουμε όμως τον ίδιο τον Καστοριάδη να μιλήσει για την πορεία της ζωής του και της σκέψης του, για τον μαρξισμό, το περιοδικό "Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα", τον γαλλικό Μάη, την αρχαία Ελλάδα και πολλά άλλα στη λιακάδα του ελληνικού καλοκαιριού...
     Το παρακάτω βίντεο προέρχεται από την εκπομπή "Παρασκήνιο" της ΕΡΤ, που σήμερα αποφάσισαν να την κλείσουν, αφήνοντας άνεργους χιλιάδες εργαζόμενους και εμάς τους τηλεθεατές με μοναδική επιλογή την αποθέωση του τίποτα εκ μέρους των ιδιωτικών καναλιών, μιας και δε νομίζω να πιστεύει κανείς ότι θα προβάλει ποτέ κάποιο ιδιωτικό κανάλι μια εκπομπή αφιερωμένη στον Καστοριάδη. Κάτι τέτοιο, άλλωστε, θα έκανε τους τηλεθεατές ν' αρχίσουν να σκέφτονται κι αυτό για τα ΜΜΕ είναι πολύ μα πολύ κακό πράγμα...

ΠΑΙΔΙΑ ΠΟΥ ΠΑΙΖΟΥΝ

Δέκα χρόνια μετά το θάνατο του Αναξαγόρα, γύρω στο 418 π.Χ. στη Λάμψακο...

     Είναι καμιά δεκαριά, όλα μεταξύ επτά και δέκα ετών, ως επί το πλείστον αγόρια. Τρία κορίτσια παίζουν μεταξύ τους, λίγο πιο πέρα. Από το πρωί είχαν αφηνιάσει. Τα κορίτσια χόρευαν τραγουδώντας, όπως είχαν δει να γίνεται σε μέρες γιορτής. Τα αγόρια πάλευαν δύο δύο, ένα εικονικό παγκράτιο. Μετά από λίγο, τα αγόρια χωρίστηκαν σε δύο ομάδες και αποφάσισαν να πολεμήσουν, οπλισμένα με φανταστικά κοντάρια και ασπίδες. Τα κορίτσια από κοινού βάλθηκαν να υφαίνουν και να μαντάρουν ρούχα, σαν να βρίσκονταν μαζί στο γυναικωνίτη, στα διαμερίσματα των γυναικών, την ώρα που οι σύζυγοί τους σφάζονταν στο πεδίο της μάχης.
     Τώρα έχουν ηρεμήσει. Τα κότσια διαδέχτηκαν τα όπλα. Τα αγόρια κάθονται οκλαδόν, ανά τρία, στη σκιά των λιόδεντρων. Ένα μεγαλύτερο αγόρι διασκεδάζει, πιο πέρα, με μια πήλινη σβούρα, πάνω σ' έναν επίπεδο βράχο. Τα κοριτσάκια πήγαν ν' αναζητήσουν τα κουζινικά τους, πιάτα, γαβάθες, αγγεία, όλα μικρού μεγέθους, ειδικά κατασκευασμένα για εκείνα από τον αγγειοπλάστη που κατοικεί στους πρόποδες του λόφου. Πότε πότε ακούγεται ένα ξέσπασμα γέλιου ή ένα ξεφωνητό.
     'Ολα αυτά προξενούν μεγάλη έκπληξη στον ξένο που μόλις έφτασε. Πώς γίνεται στη Λάμψακο τα παιδιά να περνούν τη μέρα τους παίζοντας; Αυτός που έρχεται από μακριά, για να ρυθμίσει μαζί μ' έναν εξάδελφό του μια υπόθεση κληρονομιάς, δεν καταλαβαίνει. Αφού μάλιστα όλα τα παιδιά της πόλης, καθώς φαίνεται, περνούν έτσι την ώρα τους διασκεδάζοντας. Από τη στιγμή που έφτασε, ο ξένος τα συνάντησε σε όλες τις πλατείες, μπροστά σε όλες τις πόρτες των σπιτιών της πόλης.
     Απευθύνεται σ' εκείνο το αγόρι που παίζει μόνο του με τη σβούρα. Θα είναι περίπου δώδεκα ετών. "Ε, πες μου πώς γίνεται να μην είστε στο σχολείο; Από το πρωί δε βλέπω παρά μόνο παιδιά που παίζουν, σ' αυτή την πόλη!"
" Είναι φανερό ότι δεν είσαι από εδώ, γενναίε ξένε! Εδώ, στη Λάμψακο, τα παιδιά παίζουν κάθε χρόνο προς τιμήν του σοφού".
"Προς τιμήν του σοφού; Τι είναι αυτά που μου λες;"
"Ναι, προς τιμήν του σοφού Αναξαγόρα, περνάμε ένα μήνα παίζοντας, κάθε χρόνο. Αλλά να ο πατέρας μου που επιστρέφει από τ' αμπέλια, θα σου τα εξηγήσει αυτά καλύτερα από μένα".
"Ιδού ο λόγος αυτών των παιχνιδιών. Πριν από είκοσι χρόνια ακριβώς, το θυμάμαι καλά, ήμουν έτοιμος να παντρευτώ, ο σοφός Αναξαγόρας επέστρεψε σ' εμάς, στη Λάμψακο, στην πατρίδα του, πολύ άρρωστος. Ήταν ένας άνθρωπος με μεγάλη γνώση. Τον ήξερα καλά, η μητέρα μου φρόντιζε το σπίτι του.Μια μέρα, ένας ευγενής τον είχε κατηγορήσει ότι αδιαφορούσε για την πατρίδα του κι εκείνος τον είχε αποστομώσει λέγοντάς του: "Εγώ, για την πατρίδα μου, έχω έγνοια, και μεγάλη μάλιστα", και συγχρόνως, με το δάχτυλο, έδειχνε τον ουρανό. Γιατί αυτός ο άνθρωπος δεν ενδιαφερόταν παρά μόνο για τον ουρανό. Περνούσε τον καιρό του παρατηρώντας το φεγγάρι, τα αστέρια, τον ήλιο, ήξερε τα πάντα γι' αυτά! Έλεγε μάλιστα ότι είχε γεννηθεί μόνο για να τα παρατηρεί!"
"Είναι μερικοί άνθρωποι έτσι. Αλλά γιατί τα παιδιά δεν βρίσκονται στο σχολείο, όπως γίνεται παντού;"
"Όταν ο γέρος Αναξαγόρας επέστρεψε εδώ, θα πρέπει να ήταν πάνω από εβδομήντα ετών και άρρωστος. Εμείς, οι άνθρωποι της Λαμψάκου, θέλαμε να τον τιμήσουμε. Είχε μεγάλες έγνοιες στην Αθήνα, είχε καταδικαστεί σε θάνατο εξαιτίας όσων έλεγε για τον ήλιο. Κι αυτός που τον έσωσε ήταν ο Περικλής, ο μεγάλος Περικλής, ο μαθητής του. Εμείς λοιπόν θέλαμε να κάνουμε κάτι για να τον τιμήσουμε, κάτι που θα έμενε μετά το θάνατό του. Αλλά δεν ξέραμε τι να βρούμε. Συγκεντρωθήκαμε όλοι μαζί, ψάξαμε.Τίποτα δεν μας ικανοποιούσε. Έτσι, αποφασίσαμε να τον ρωτήσουμε τι ήθελε, τι θα μπορούσε να εξυμνά καλύτερα το έργο του και να τιμά τη μνήμη του. Με ποιο τρόπο έβλεπε ο ίδιος πως θα μπορούσαμε να δοξάσουμε τη σοφία του".
"Και λοιπόν;"
"Ορίσαμε αντιπροσώπους, οι οποίοι πήγαν στο σπίτι του. Κι αυτός λοιπόν - η μητέρα μου μου τα διηγήθηκε - ζήτησε μόνο τούτο: κάθε χρόνο, το μήνα του θανάτου του, να αφήνουμε τα παιδιά να παίζουν. Όπως βλέπεις, σεβαστήκαμε την επιθυμία του".

Υ.Γ. Η παραπάνω ιστορία προέρχεται από το βιβλίο Είναι τρελοί αυτοί οι σοφοί, των Ρ.Π. Ντρουά και Ζ. Φ. ντε Τονάκ, σε μετάφραση Ειρήνης Μαρκίδη, από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

ΕΙΝΑΙ ΤΡΕΛΟΙ ΑΥΤΟΙ ΟΙ ΣΟΦΟΙ!

     Πολλοί από εμάς, φανταζόμαστε τους φιλοσόφους καθισμένους μονίμως πίσω από ένα γραφείο γεμάτο με στοίβες από βιβλία, σημειωματάρια και κούπες από καφέ, τον οποίο καταναλώνουν σε απίστευτες ποσότητες, μιας και μένουν ξάγρυπνοι σκεπτόμενοι τα τρομερά ερωτήματα που ανέκαθεν βασάνιζαν την ανθρωπότητα. Καμιά φορά διαβάζουν, πότε πότε γράφουν αλλά κυρίως σκέφτονται. Συχνά μάλιστα χρειάζεται να στηρίξουν το κεφάλι τους με το χέρι τους για να μην καταρρεύσει από το βάρος της σκέψης τους. Κι όλα αυτά βέβαια, πίσω από το γραφείο- οχυρό που βρίσκεται στο σπίτι τους ή στο πανεπιστήμιο όπου διδάσκουν, εντελώς αποκομμένοι από τον υπόλοιπο κόσμο. Χμμμ.. Έχω την υποψία ότι αυτή η εικόνα δεν ανταποκρίνεται ιδιαίτερα στην πραγματικότητα...

     Αντιθέτως, αν διαβάσει κανείς λίγα πράγματα για τη ζωή των φιλοσόφων, διαπιστώνει ότι ο τρόπος ζωής τους ήταν εξίσου αντισυμβατικός με τον τρόπο σκέψης τους, καθώς και ότι η έντονη πνευματική δραστηριότητα δεν τους εμπόδιζε να ζουν εξίσου έντονα. Τα παραδείγματα είναι πολλά, τόσο όσον αφορά τους σύγχρονούς φιλοσόφους, όσο και τους αρχαίους. Ω! Ειδικά οι αρχαίοι! Συνεχώς βόλταραν στην αγορά, έπιναν στα συμπόσια, ταξίδευαν σε μέρη μακρινά, άλλος ζητιάνευε, άλλος έκανε έρωτα με τη σύντροφό του δημόσια, άλλον τον πούλησαν για σκλάβο, άλλον κάποτε τον έπιασαν τέτοια δυνατά γέλια, που πέθανε γελώντας... Μα, είναι τρελοί αυτοί οι σοφοί!
     Σ' αυτό το συμπέρασμα καταλήγουν και οι Ροζέ- Πολ Ντρουά και Ζαν -Φιλίπ ντε Τονάκ, οι συγγραφείς του βιβλίου "Είναι τρελοί αυτοί οι σοφοί!", το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός, σε μετάφραση Ειρήνης Μαρκίδη.Το βιβλίο περιέχει σύντομες ιστορίες, οι οποίες αναφέρονται στη ζωή διαφόρων αρχαίων φιλοσόφων, από τον Θαλή ως την Υπατία. Οι ιστορίες βασίζονται σε σύντομα ανέκδοτα που μας παραδίδουν αρχαίες πηγές και κατορθώνουν να δώσουν το στίγμα κάθε σοφού, περισσότερο ίσως από ό, τι μια εμβριθής ανάλυση του έργου τους. Επίσης, πετυχαίνουν το εξής απλό και συνάμα εξαιρετικά δύσκολο: Να μας δείξουν ότι οι άνθρωποι αυτοί δε βρίσκονταν σε μια κατάσταση αδιατάρακτης ηρεμίας, αμέτοχοι στην τριβή του κόσμου, αλλά αντίθετα, ήταν βαθύτατα ανθρώπινοι, προσπαθούσαν συνεχώς να ξεπεράσουν τα κοινά όρια και παλευαν με τις ιδέες τους και τις αμφιβολίες τους. Αυτός ακριβώς ο τρόπος ζωής του ανθρώπου που δεν επαναπάυεται, που αδιάκοπα αναζητά τη σοφία, ήταν ίσως που τραβούσε τους συμπολίτες τους κοντά σ' αυτούς τους μεγάλους δασκάλους. Όπως αναφέρεται και στην εισαγωγή του βιβλίου "στην Αρχαιότητα, ο φιλόσοφος δεν ήταν ένα πρόσωπο που έγραφε φιλοσοφικά έργα, ήταν κάποιος που ζούσε ζωή φιλοσόφου".

Ο ΥΠΕΡΟΧΟΣ ΚΥΡΙΟΣ STEPHEN FRY ΜΙΛΑ ΓΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

     Αυτή την εβδομάδα, έχω σκοπό να γράψω κάποια πράγματα για τη φιλοσοφία. Μη φανταστείτε τίποτα βαρύ, καμιά ανάλυση στο Tractatus Logicophilosophicus του Wittgenstein, όχι, ούτε κάν! Άλλωστε, δεν το έχω διαβάσει, κι αν ακόμα το είχα διαβάσει, αν, εντελώς υποθετικά, είχα φτάσει μέχρι την τελευταία σελίδα, δε θα είχα καταλάβει και πολλά πράγματα... Ωστόσο, η φιλοσοφία είναι ο ορισμός της περιπέτειας του πνεύματος, πολύ περισσότερο από τη λογοτεχνία ή άλλη μορφή τέχνης, και γι' αυτό αξίζει να την προσεγγίσουμε, έστω και λοξά, όπως σκοπεύω να κάνω εδώ.
     Σ' αυτό το σημείο, θα ταίριαζε μια εισαγωγή με κάποιες αρχικές σκέψεις επί του θέματος. Την εισαγωγή όμως δεν θα την κάνω εγώ. Θ' αφήσω αυτή τη δουλειά στον υπέροχο κύριο Stephen Fry, μιας κι αυτά που λέει με εκφράζουν απόλυτα. Ποιος είναι όμως αυτός ο κύριος Fry, τον οποίο επιμένω να αποκαλώ "υπέροχο"; Είναι Άγγλος ηθοποιός, συγγραφέας, σεναριογράφος, σκηνοθέτης, δημοσιογράφος και ακτιβιστής. Μετά από μία πολύ ταραγμένη εφηβεία, κατά την οποία αποβλήθηκε από δύο σχολεία και φυλακίστηκε για τρεις μήνες επειδή είχε κλέψει μια πιστωτική κάρτα, κατάφερε να περάσει στο Cambridge, όπου σπούδασε Αγγλική Φιλολογία. Εκεί γνωρίστηκε με τον Hugh Laurie (τον γνωστό τηλεοπτικό δόκτορα Χάουζ), με τον οποίο συνεργάστηκε πολλές φορές, στο θέατρο και την τηλεόραση. Εκτός από τις εμφανίσεις του σε διάφορες ταινίες (Gosford Park, V for Vendetta) και τηλεοπτικές σειρές (A bit of Fry and Laurie, BlackAdder), πρωταγωνιστεί σε ένα εκπληκτικό ντοκιμαντέρ για τη μανιοκατάθλιψη, προκειμένου να ενημερώσει και να ευαισθητοποιήσει τον κόσμο γι' αυτή την ασθένεια- ταμπού, από την οποία πάσχει και ο ίδιος. Πρόκειται λοιπόν για έναν άνθρωπο με γνώσεις, εμπειρίες και θάρρος, γι' αυτό οι απόψεις του έχουν τόσο ενδιαφέρον. Στο διαδίκτυο υπάρχουν αρκετά βίντεο, στα οποία μιλά για διάφορα θέματα. Ένα απ' αυτά είναι και το παρακάτω.

     Όλα όσα λέει είναι εξαιρετικά ενδιαφέροντα, αλλά για μένα το πιο σημαντικό είναι ότι" η φιλοσοφία δεν προσφέρει έναν ηθικό κώδικα για το πώς να ζήσεις τη ζωή σου αλλά θέτει έναν τεράστιο αριθμό ερωτήσεων". Επίσης, το ότι επισημαίνει ότι η φιλοσοφία δεν είναι κάτι πνευματικό, μια ανατολίτικη θεωρία για το πώς να είμαστε καλοί, αλλά έχει να κάνει με την διανοητική ρώμη και την αναζήτηση της λογικής, πράγμα που απαιτεί εξαιρετικά σκληρή δουλειά. Ωστόσο, όπως πολύ εύστοχα παρατηρεί, ζούμε σε μια εποχή που αποφεύγει ή αγνοεί τη σκληρή δουλειά... Κι αυτός, κατά τη γνώμη μου, είναι ένας αρκετά σοβαρός λόγος να σεβόμαστε τη φιλοσοφία, ακόμα κι όταν δεν την καταλαβαίνουμε.