Η ΜΕΛΑΓΧΟΛΙΑ ΤΗΣ ΆΝΟΙΞΗΣ

Jessica Tremp (πηγή: www.jessicatremp.com/the-argument-with-spring)

APOLLO

     Εχθές το βράδυ πήγαμε να δούμε μια παράσταση στο θρυλικό Apollo Theater. Έχει βέβαια περάσει ο καιρός που μπορούσε κανείς να πάει στο Χάρλεμ και ν' ακούσει τη Billie Holiday και τον Duke Ellington, έχει περάσει κι ο καιρός που μπορούσε ν' ακούσει τον James Brown, ωστόσο, υπάρχει πάντα η πιθανότητα κάποια Δευτέρα, στη "βραδιά των ερασιτεχνών" (amateurs' night) να εμφανιστεί μια νέα Ella Fitzgerald ή ακόμα κι ένας νέος Jimi Hendrix. Μέχρι να γίνει κάτι τέτοιο, ρίξτε μια ματιά στη λίστα με τους διάσημους τραγουδιστές που κατά καιρούς έχουν κερδίσει το απαιτητικό κοινό της βραδιάς των ερασιτεχνών (πηγή: http://nymag.com):

Billie Holiday (19 ετών): 1934

Pearl Bailey (16 ετών): 1934

Ella Fitzgerald (17 ετών): 1934

Sarah Vaughan (18 ετών): 1942

Clyde McPhatter (18 ετών): 1950

Leslie Uggams (8 ετών): 1951

King Curtis (18 ετών): 1952

Joe Tex (19 ετών): 1954

James Brown (22 ετών): 1956

Dionne Warwick 18 ετών): 1958

Jimmy Charles (16 ετών): 1959

Gladys Knight (15 ετών): 1960

Jimi Hendrix (22 ετών): 1964

Wilson Pickett (25 ετών): 1966

Stephanie Mills (11 ετών): 1968

Michael Jackson (μαζί με τους Jackson Five) (5 ετών): 1969

D' Angelo (16 ετών): 1991

Jaheim (15 ετών): 1993

Jazmine Sullivan (11 ετών): 1998

Machine Gun Kelly (19 ετών): 2009

LADY DAY: THE DAY SHE DIED

     Σαν σήμερα, το 1959, έφυγε από τη ζωή η Billie Holiday. Για την ίδια μπορεί να ήταν κάποια ανακούφιση, ν' αφήσει πια μια ζωή γεμάτη αυτοκαταστροφή και ματαίωση, γι' αυτούς που την αγαπούσαν όμως, για όσους έμειναν έστω και μια φορά άφωνοι ακούγοντας τη μεταξωτή φωνή της να γλιστρά πάνω στις νότες, ήταν μια τρομερή απώλεια. Ένας απ' αυτούς ήταν ο ποιητής Φρανκ Ο' Χάρα, που ακολουθούσε τον κοφτό, αυτοσχεδιαστικό ρυθμό της τζαζ στο γράψιμό του. Στο ποίημα του "The Day Lady Died"καταγράφει όλα όσα έκανε ο ίδιος  τη μέρα που πέθανε η Billie, μικρά, ασήμαντα, τετριμμένα πράγματα, που εκτέλεσε μηχανικά κι ωστόσο θυμάται με κάθε λεπτομέρεια -γιατί ήταν η μέρα που η Lady Day πέθανε. Το ποίημα περιλαμβάνεται στη συλλογή "Lunch Poems" και, απ 'όσο ξέρω, δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά.

THE DAY LADY DIED

It is 12:20 in New York a Friday

three days after Bastille day, yes

it is 1959 and I go get a shoeshine

because I will get off the 4:19 in Easthampton   

at 7:15 and then go straight to dinner

and I don’t know the people who will feed me

I walk up the muggy street beginning to sun   

and have a hamburger and a malted and buy

an ugly NEW WORLD WRITING to see what the poets   

in Ghana are doing these days

                                                        I go on to the bank

and Miss Stillwagon (first name Linda I once heard)   

doesn’t even look up my balance for once in her life   

and in the GOLDEN GRIFFIN I get a little Verlaine   

for Patsy with drawings by Bonnard although I do   

think of Hesiod, trans. Richmond Lattimore or   

Brendan Behan’s new play or Le Balcon or Les Nègres

of Genet, but I don’t, I stick with Verlaine

after practically going to sleep with quandariness

and for Mike I just stroll into the PARK LANE

Liquor Store and ask for a bottle of Strega and   

then I go back where I came from to 6th Avenue   

and the tobacconist in the Ziegfeld Theatre and   

casually ask for a carton of Gauloises and a carton

of Picayunes, and a NEW YORK POST with her face on it

and I am sweating a lot by now and thinking of

leaning on the john door in the 5 SPOT

while she whispered a song along the keyboard

to Mal Waldron and everyone and I stopped breathing

(πηγή: www.poetryfoundation.org)

Εκτός από τον Φρανκ Ο' Χάρα και τον Έρικ Χομπσμπάουμ, φόρο τιμής στη Billie Holiday έχουν αποδώσει κι άλλοι, μεταξύ των οποίων ο Lou Reed και οι U2.

Υ.Γ.: Αυτό το ποστ δημιουργήθηκε με βάση τα σχόλια (αγαπημένων!) αναγνωστών του bibliokult σε ένα από τα πρώτα ποστ του μπλογκ για το βιβλίο "Billie Holiday:η κυρία τραγουδάει τα μπλουζ".

ΓΙΑ ΤΙΣ ΜΑΜΑΔΕΣ (ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ)

     Σήμερα είναι η γιορτή της μητέρας, οπότε το σημερινό post, που περιλαμβάνει φωτογραφίες αγαπημένων συγγραφέων και καλλιτεχνών με τις μητέρες τους, είναι αφιερωμένο στις μαμάδες. Οι περισσότεροι θαμώνες του bibliokult είναι εδώ: η Μέριλιν, ο Μπάουι, ο Ταρκόφσκι, ο Τσέχοφ κι άλλοι πολλοί, μαζί με τις γυναίκες που τους έφεραν στη ζωή.

     Η Billie Holiday ξεκινά την αυτοβιογραφία της μ' αυτά τα λόγια: "η Μαμά κι ο Μπαμπάς ήταν ακόμη παιδιά όταν παντρευτήκανε. Αυτός ήταν δεκαοχτώ χρονών, η μαμά δεκάξι κι εγώ τριών". Η μητέρα της έκανε ό,τι μπορούσε για να μεγαλώσει την κόρη της, ωστόσο μια φτωχή μαύρη στο γκέτο της Βαλτιμόρης, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα δε μπορούσε να κάνει πολλά πράγματα..

     Η μητέρα του Bob Dylan αγκαλιάζει τον γιο της γεμάτη χαρά και περηφάνια. Φαίνεται ότι δεν του κράτησε καμία κακία που άλλαξε το επίθετό του από Zimmerman σε Dylan, ούτε που παράτησε τις σπουδές του κι έφυγε για τη Νέα Υόρκη, αλλάζοντας για πάντα όχι μόνο τη ζωή του αλλά και τη μουσική.

          Ο David Bowie ποζάρει μαζί με τη μητέρα του και αποδεικνύει περίτρανα την παντοδυναμία του DNA: είναι ολόιδιοι.

     Ο Μπόρχες ζούσε μαζί με την μητέρα του ως τον θάνατό της στα 99 της χρόνια, με ένα μικρό διάλειμμα τα τρία χρόνια που ο γιος της ήταν παντρεμένος. Λέγεται βέβαια ότι η ίδια, όταν ήταν ήδη 90 χρονών, ώθησε τον Μπόρχες σ' αυτόν τον γάμο, γιατί ήθελε να είναι σίγουρη ότι κάποια θα φροντίζει τον τυφλό γιο της όταν εκείνη θα έχει πεθάνει, Φαίνεται όμως ότι ο Μπόρχες δεν άντεξε για πολύ μακριά από τη μανούλα...

     Σ' αυτή τη φωτογραφία, η δίχρονη Βιρτζίνια Γουλφ βρίσκεται στην αγκαλιά της μητέρας της, της οποίας ο ξαφνικός θάνατος στα 13 της χρόνια σημάδεψε τη ζωή της -και ποιου παιδιού δε σημαδεύει τη ζωή άλλωστε; Οι αναμνήσεις από τη μητέρα της αλλά και το πώς με την απώλειά της χάθηκαν οι ισορροπίες σε όλη την οικογένεια περιγράφονται στο αυτοβιογραφικό αριστούργημά της "Μέχρι τον Φάρο". Αν θα πρότεινα ένα μόνο βιβλίο για τούτο το καλοκαίρι, θα ήταν αυτό.

     Όταν ο ποιητής Αρσένι Ταρκόφσκι εγκατέλειψε την οικογένειά του, ο γιος του Αντρέι, που ήταν τότε τεσσάρων ετών, έμεινε με τη μητέρα του, την αδερφή του και τη γιαγιά του. Ίσως αυτή η έντονη γυναικεία παρουσία στη ζωή του να σχετίζεται με την τρυφερότητα και τη ζεστασιά που αποπνέουν οι εικόνες του. Η ίδια η μητέρα του πάντως έχει παίξει στον εν πολλοίς αυτοβιογραφικό Καθρέφτη. Η επόμενη, μετά τον  Καθρέφτη ταινία του, η Νοσταλγία, είχε κι αυτή πολλά αυτοβιογραφικά στοιχεία, όπως αυτό το απόσπασμα , που ανέβασα στο bibliokult την περσινή Μέρα της Μητέρας.

     Δε νομίζω να υπάρχει μεγαλύτερος πόνος από αυτόν της μάνας που χάνει το παιδί της -κι είναι όλος αποτυπωμένος στο πρόσωπο της μητέρας του αυτόχειρα ποιητή Μαγιακόφσκι. Πώς μπορούν να κρατηθούν στη ζωή όταν χάνουν ό,τι αγαπούν περισσότερο; Νομίζω ότι η ίδια τους η αγάπη για το παιδί τους είναι που τις κρατά στη ζωή· όσο μένουν ζωντανές, μένει ζωντανή η θύμηση του παιδιού τους, μένει ζωντανό κάτι από το αγαπημένο πρόσωπο που δεν υπάρχει πια κι αυτό είναι αρκετό για να μπορέσουν εκείνες να συνεχίσουν να υπάρχουν.

     Η μητέρα του Αλμπέρ Καμύ, τον οποίο μεγάλωσε μόνη με πάρα πολλές στερήσεις, αγγίζει με τρυφερότητα τη φωτογραφία του γιου της, που σκοτώθηκε σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα στις 4 Ιανουαρίου του 1960, λίγο πριν κλείσει τα 47 του χρόνια.

ΚΑΘΩΣ Ο ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ ΜΑΣ ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΑ ΣΙΓΑ ΣΙΓΑ...

(πηγή: annstreetstudio.com)

ΤΑ ΓΡΑΦΕΙΑ ΤΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ (ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ)

     Πολλές φορές αναρωτιέμαι από πού έχει πάρει την έμπνευση ένας συγγραφέας, ποτέ όμως δε είχα αναρωτηθεί πού βρισκόταν όταν μετέφερε αυτή την έμπνευση στο χαρτί και τη μετέτρεπε σε βιβλίο. Κακώς βέβαια, τώρα που το σκέφτομαι, γιατί μπορούμε να μάθουμε πάρα πολλά πράγματα για έναν άνθρωπο βλέποντας το χώρο όπου περνά το μεγαλύτερο μέρος της μέρας του. Άρχισα λοιπόν να αναζητώ στο ίντερνετ φωτογραφίες των γραφείων στα οποία έγραψαν τα βιβλία τους διάσημοι συγγραφείς, για να διαπιστώσω ότι συμπληρώνουν την εικόνα που έχουμε γι' αυτούς μέσα από το έργο τους. Οι φωτογραφίες των παρακάτω γραφείων προέρχονται κυρίως από εδώ κι εκεί.

Ξεκινάμε με τον Χανς Κρίστιαν Άντερσεν να ρεμβάζει έξω από το παράθυρο σε μια μάλλον στημένη πόζα. Επομένως δε γνωρίζουμε αν το γραφείο ήταν πάντα τόσο τακτοποιημένο ή το συμμάζεψαν για χάρη της φωτογράφισης.

 

Το γραφείο του Τολστόι φαίνεται μια χαρά άνετο: μόνο η χωριάτικη πουκαμίσα που φοράει ο συγγραφέας υποδηλώνει την απόφαση που είχε πάρει στα τελευταία χρόνια της ζωής του να ζήσει όπως οι μουζίκοι.

Το γραφείο της Τζέιν Όστεν σχεδόν με συγκινεί: ενώ άλλοι συγγραφείς έγραφαν σε τεράστιες γραφειάρες για λόγους άνεσης αλλά και ματαιοδοξίας, εκείνη περιοριζόταν σε ένα τόσο δα γραφειάκι στο διάδρομο του σπιτιού της...

Το γραφείο του Ράντγιαρτ Κίπλινγκ ανταποκρίνεται στην εικόνα που έχουμε για τη διακόσμηση στη βικτοριανή εποχή. Η υδρόγειος δίπλα στο γραφείο ίσως βοηθούσε τον συγγραφέα να δραπετεύει νοερά από την Αγγλία στην αγαπημένη του Ινδία.

Το γραφείο του Τζακ Λόντον είναι το αγαπημένο μου: φανερώνει έναν τραχύ, περιπετειώδη χαρακτήρα, όπως ήταν ο ίδιος κι όπως ήταν κι οι ήρωές του.

Το γραφείο του Ντύλαν Τόμας έχει κάτι ακατέργαστο και ταραγμένο, κάπως όπως κι ο ίδιος. Τα άδεια μπουκάλια πάνω στο τραπέζι μας φέρνουν στο μυαλό το πρόβλημά του με το αλκοόλ.

Το γραφείο της Αναϊς Νιν αποπνέει την ίδια ατμόσφαιρα ηδυπάθειας, κομψότητας και εξωτισμού που αποπνέει και το έργο της.

Το γραφείο της Σου Τάουνσεντ δείχνει χιούμορ και μια χαριτωμένη ακαταστασία. Κάπως έτσι φανταζόμουν το χώρο όπου γράφτηκαν οι ξεκαρδιστικές περιπέτειες του Άντριαν Μολ. Τα πολλά γυαλιά ηλίου μάλλον έχουν να κάνουν με το σοβαρό πρόβλημα όρασης που είχε η συγγραφέας στα τελευταία χρόνια της ζωής της.

Κι από τα γραφεία των λογοτεχνών, στο γραφείο ενός ιστορικού, του Έρικ Χομπσμπάουμ. Από το πλήθος των βιβλίων και των εγγράφων φαίνεται ότι αυτό το γραφείο δε θα μπορούσε παρά να ανήκει σε έναν ερευνητή. Ο χώρος είναι εντυπωσιακά απλός, με μοναδικό στοιχείο διακόσμησης μια αφίσα της Billie Holiday, για το θάνατο της οποίας ο Χόμπσμπάουμ είχε γράψει ένα καθηλωτικό κείμενο.

Για το τέλος, το γραφείο ενός καλλιτέχνη και όχι ενός συγγραφέα. Ο λόγος που επέλεξα το γραφείο του Αλεξάντερ Κάντλερ για να κλείσω αυτό το post, είναι για να παρηγοριέμαι κάθε φορά που νομίζω ότι το δικό μου γραφείο είναι ακατάστατο...

O ERIC HOBSBAWM ΓΙΑ ΤΗΝ BILLIE HOLIDAY

    Στις 17 Ιουλίου του 1959 πέθανε η Billie Holiday. Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε λίγες βδομάδες μετά το θάνατό της στο New Statesman and Nation. Στα ελληνικά, περιλαμβάνεται στο βιβλίο "Ξεχωριστοί άνθρωποι. Αντίσταση, εξέγερση και τζαζ", του Έρικ Χομπσμπάουμ, σε μετάφραση Παρασκευά Μάταλα, από τις εκδόσεις Θεμέλιο.

     Η Billie Holiday πέθανε πριν από λίγες εβδομάδες. Δεν τα κατάφερα μέχρι τώρα να γράψω γι'
αυτήν. Αφού όμως το όνομά της θα επιζήσει πολύ περισσότερο από πολλών άλλων για τους οποίους γράφονται πολύ μεγαλύτερες νεκρολογίες, μια μικρή καθυστέρηση σ' αυτό το μικρό δείγμα αναγνώρισης δε θα βλάψει ούτε αυτήν ούτε εμάς. Όταν πέθανε, όλοι μας - μουσικοί, κριτικοί, όλοι όσοι μείναμε κάποτε αποσβολωμένοι ακούγοντας την πιο συγκινητική φωνή της περασμένης γενιάς - θρηνήσαμε πικρά. Κι όμως δεν υπήρχε λόγος. Λίγοι άνθρωποι κυνήγησαν την αυτοκαταστροφή πιο αποφασιστικά από αυτήν, κι όταν το κυνήγι έφτανε στο τέλος του, στα σαράντα τέσσερα, είχε κάνει τον εαυτό της ένα σωματικό και καλλιτεχνικό ράκος. Κάποιοι από εμάς προσπαθούσαμε ευγενικά να παριστάνουμε πως δεν ήταν έτσι, και παρηγορούμασταν όταν κάποιες στιγμές φαινόταν σαν μια κατεστραμμένη ηχώ της εποχής του μεγαλείου της. Σε άλλους πάλι από εμάς, δεν μας έκανε καρδιά να την ακούμε πλέον. Προτιμούσαμε να καθόμαστε σπίτι και, αν ήμασταν αρκετά μεγάλοι και τυχεροί για να έχουμε τους ασύγκριτους δίσκους της εποχής της ακμής της, μεταξύ 1937 και 1946, πολλοί απ' τους οποίους δεν είναι διαθέσιμοι σε βρετανικά άλμπουμ, να αναπαράγουμε εκείνους τους χοντροϋφασμένους, ελικοειδείς και αφόρητα μελαγχολικούς ήχους που της εξασφάλισαν μια σίγουρη θέση στην αθανασία. Ο φυσικός της θάνατος θα έπρεπε να προκαλέσει μάλλον ανακούφιση παρά θλίψη. Τι είδους ζωή θα μπορούσε να έχει δίχως τη φωνή της που της επέτρεπε να βγάζει τα ποτά της και τις δόσεις της, δίχως τα βλέμματα - και στις μέρες τη υπήρξε βασανιστικά όμορφη - για να τραβάει τους άνδρες που χρειαζόταν, δίχως την επιχειρηματική αίσθηση, δίχως τίποτε, παρά μόνο την ανιδιοτελή λατρεία κάποιων ανθρώπων που την είχαν δει και ακούσει την εποχή της δόξας της και τώρα γερνούσαν;
     Κι όμως, η θλίψη μας, όσο και να είναι παράλογη, ήταν ταιριαστή με την τέχνη της Μπίλυ Χόλιντεϋ, την τέχνη μιας γυναίκας για την οποία πρέπει κανείς να λυπάται. Οι μεγάλες τραγουδίστριες των μπλουζ, με τις οποίες πρέπει δικαίως να συγκρίνεται, έπαιζαν το παιγνίδι τους από θέση ισχύος. Ήταν λέαινες, αν και συχνά πληγωμένες ή στριμωγμένες (μήπως η Μπέσυ Σμιθ δεν αποκάλεσε τον εαυτό της "μια τίγρη, έτοιμη να πηδήσει";), που είχαν ως δραματικά αντίστοιχά τους την Κλεοπάτρα και τη Φαίδρα. Το αντίστοιχο της Μπίλυ ήταν μια πικραμένη Οφηλία. Ήταν μια ηρωίδα του Πουτσίνι μεταξύ των τραγουδιστών της τζαζ, γιατί, αν και τραγουδούσε ασύγκριτα ένα είδος μπλουζ των καμπαρέ, η φυσική της γλώσσα ήταν το ποπ τραγούδι. Το επίτευγμά της ήταν ότι το παραποίησε, κάνοντάς το μια γνήσια έκφραση των μεγάλων παθών, μέσα από μια πλήρη αδιαφορία για τους ζαχαρένιους τόνους του ή και για οποιοδήποτε άλλο τόνο πέρα από τις λίγες δικές της απαλά κλαίουσες επιμηκυμένες νότες, αρθρωμένες όπως και στη Μπέσυ Σμιθ ή τον Λούις Άρμστρονγκ, με σπαρακτικό τρόπο, τραγουδισμένες με μια λεπτή, τολμηρή, βασανιστική φωνή που η φυσική διάθεση που εξέφραζε ήταν ένα ανυπόμονο και φιλήδονο καλωσόρισμα των πόνων του έρωτα. Κανένας άλλος δεν τραγούδησε, κι ούτε θα τραγουδήσει ποτέ, όπως αυτή το τραγούδι της Μπες από το Porgy. Είναι αυτός ο συνδυασμός πίκρας και φυσικής υποταγής, σαν κάποιος να είναι ξαπλωμένος και να βλέπει τα πόδια του ακρωτηριασμένα, που σου κόβει το αίμα στο Strange Fruit, στο ποίημα κατά του λιντσαρίσματος το οποίο μετέτρεψε σε ένα αξέχαστο τραγούδι τέχνης. Το να υποφέρει ήταν το επάγγελμά της αλλά δεν το αποδέχθηκε.

     Λίγα χρειάζεται να ειπωθούν για την τρομερή ζωή της, που την περιέγραψε με τέτοια συγκινητική, αν και όχι και τόσο πραγματολογική, αλήθεια στην αυτοβιογραφία της με τίτλο "η κυρία τραγουδάει τα μπλουζ". Μετά από μια εφηβεία κατά την οποία ο αυτοσεβασμός της μετριόταν από την εμμονή του κοριτσιού να μαζεύει με τα χέρια της τα κέρματα που της πέταγαν οι πελάτες, κανείς δεν μπορούσε πλέον να τη βοηθήσει. Η προσφορά βοήθειας δεν της έλειπε. Είχε τον John Hammond, η διαίσθηση και η ευσυνειδησία του οποίου την ανέδειξε, είχε τους καλύτερους μουσικούς της δεκαετίας του 1930 να τη συνοδεύουν - ιδιαίτερα τους Teddy Wilson, Frankie Newton και Lester Young - , είχε την απεριόριστη αφοσίωση όλων των σοβαρών ειδημόνων, αλλά και μεγάλη απήχηση στο κοινό. Ήταν όμως πολύ αργά για να σταματήσει μια πορεία συστηματικού και πικρού αυτοσφαγιασμού. Το να γεννηθείς με ομορφιά και αυτοσεβασμό στο νέγρικο γκέτο της Βαλτιμόρης το 1915 αποτελούσε ένα πολύ μεγάλο πρόσκομμα, ακόμα κι αν δε σε είχαν βιάσει στα δέκα σου, ακόμα κι αν δεν είχες εθιστεί στα ναρκωτικά στα δεκαπέντε σου. Κι όμως, ενώ κατέστρεφε τον εαυτό της, τραγουδούσε με μια φωνή βαθιά, μια πικρή φωνή που σου έσκιζε την καρδιά. Δεν είναι δυνατό να μην κλάψουμε για την Μπίλυ Χόλιντέυ, να μη μισήσουμε τον κόσμο που την κατάντησε έτσι.

SYMPHONY IN BLACK

Κυρίες και κύριοι,
Ο Duke Ellington και η ορχήστρα του σας παρουσιάζουν, για πρώτη φορά, την υπέροχη Billie Holiday! Κάπως έτσι φαντάζομαι ότι θα σύστησαν στο κοινό την Billie στην πρώτη της εμφάνιση, σε ηλικία 19 ετών, το 1935, στο Symphony in Black του Duke Ellington, όπου τραγουδάει το Saddest Tale.

ΜΙΛΑ ΣΙΓΑ, ΜΕ ΤΗ ΜΕΤΑΞΕΝΙΑ ΦΩΝΗ ΤΗΣ BILLIE

     Σήμερα είχα σκοπό να γράψω κάτι άλλο, όταν όμως άνοιξα το μέιλ στο οποίο ο  Σ.Μ. μου' χει στείλει αυτό το υπέροχο τραγούδι του Kurt Weil με τη φωνή της Billie Holiday, σκέφτηκα ότι τίποτε άλλο δεν ταιριάζει περισσότερο σ' αυτή τη στιλπνή βραδιά της άνοιξης που γλιστρά προς το καλοκαίρι... Καλό βράδυ!

Η ΛΙΣΤΑ ΜΕ ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΠΟΥ ΘΕΛΩ ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΩ: HARLEM' S LITTLE BLACKBIRD

     Λοιπόν, ένα από τα βιβλία που σκοπεύω να διαβάσω φέτος είναι βιβλίο για παιδιά! Μ' αρέσουν πάρα πολύ τα παιδικά βιβλία και συχνά τα περιεργάζομαι για ώρα στα βιβλιοπωλεία, επινοώντας για την πωλήτρια που ρωτά αν μπορεί να μ' εξυπηρετήσει ένα φανταστικό βαφτιστήρι. Θεωρώ την ποιότητα αρκετών  παιδικών βιβλίων πολύ υψηλή: έχουν υπέροχη εικονογράφηση και το περιεχόμενό τους είναι έξυπνο κι ευαίσθητο. Μια τέτοια περίπτωση είναι το Harlem's little blackbird, το οποίο μπορεί κανείς να παραγγείλει από το AMAZON. Το βιβλίο αναφέρεται στη ζωή της Florence Mills, μιας μαύρης τραγουδίστριας και χορεύτριας των αρχών του 20ου αιώνα. Ήταν κόρη πρώην σκλάβων και βγήκε στη σκηνή σε ηλικία έξι ετών, παρουσιάζοντας χορευτικά νούμερα μαζί με τις αδερφές της. Μεγαλώνοντας, ακολούθησε ανεξάρτητη καριέρα και συμμετείχε σε πολλές παραστάσεις στο Μπροντγουέι. Πήρε μέρος στη λεγόμενη "αναγέννηση του Χάρλεμ", μια κίνηση που έλαβε χώρα κατά τις δεκαετίες του '20 και του '30 και αποτελούσε στην ουσία μια πρώτη προσπάθεια συνειδητοποίησης της ταυτότητας της αφροαμερικάνικης κουλτούρας και δυναμικής διεκδίκησης των ίσων δικαιωμάτων. Η Florence Mills όμως δεν έζησε αρκετά για να δει το αποτέλεσμα των προσπαθειών της: πέθανε το 1927, σε ηλικία 32 ετών, ουσιαστικά από εξάντληση λόγω των συνεχών περιοδειών σε Αμερική και Ευρώπη. Ο Duke Ellington προσπάθησε να κρατήσει τη μνήμη της ζωντανή γράφοντας για κείνην το τραγούδι Black Beauty. Αυτή είναι λοιπόν η σύντομη ιστορία του μικρού μαύρου πουλιού από το Χάρλεμ, την οποία εγώ δε γνώριζα πριν με τραβήξει η πανέμορφη εικονογράφηση αυτού του βιβλίου. Δεν ήταν ούτε τόσο ταλαντούχα ούτε τόσο κατατρεγμένη όσο η Billie Holiday. Ούτε ήταν τόσο δυναμική ακτιβίστρια. Όμως η εξέλιξη, τόσο στην τέχνη όσο και στην κοινωνία δεν πραγματώνεται μόνο από τις μεγάλες προσωπικότητες. Υπάρχουν κι άλλες, μικρότερου βεληνεκούς, που όμως καλό είναι να μνημονεύονται κι αυτές καμιά φορά. Τώρα, όσον αφορά στα παιδιά, για τα οποία προορίζεται κανονικά αυτό το βιβλίο, τους δίνεται η δυνατότητα να ευαισθητοποιηθούν σε θέματα ρατσισμού αλλά και να κάνουν μια πρώτη γνωριμιά με τον μαγικό κόσμο της τζαζ.

Υ.Γ. 1 Προσπάθησα να βρω κάποιο τραγούδι της Florence Mills στο youtube αλλά δεν τα κατάφερα. Βρήκα ωστόσο μια εκτέλεση του "I'm a little blackbird looking for a bluebird", που ήταν η μεγαλύτερη επιτυχία της, με την Eva Taylor.

Υ.Γ. 2 Και ένα μικρό δώρο: αν πάτε στο harlem.org θα βρείτε την παρακάτω φωτογραφία του 1958, στην οποία ποζάρει η αφρόκρεμα των μουσικών της τζαζ εκείνης της εποχής. Κάνοντας κλικ πάνω στο πρόσωπο του καθενός, παρουσιάζεται το όνομά του, ένα σύντομο βιογραφικό, καθώς και μια επιλεγμένη δισκογραφία. Φιλιά πολλά!

Η ΛΙΣΤΑ ΜΕ ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΠΟΥ ΘΕΛΩ ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΩ: BILLIE HOLIDAY, Η ΚΥΡΙΑ ΤΡΑΓΟΥΔΑΕΙ ΤΑ ΜΠΛΟΥΖ

    Το βιβλίο αυτό, που επανακυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Άγρα, είναι η αυτοβιογραφία μιας από τις μεγαλύτερες φωνές της τζαζ, της Billie Holiday. Οι λόγοι που θέλω να το διαβάσω είναι πολλοί. Πρώτα απ' όλα γιατί μ' αρέσουν πολύ τα τραγούδια της. Όπως γράφει και η ίδια (αντιγράφω από το βιβλίο) "Μου 'χουνε πει πως κανείς δεν λέει την λέξη «πείνα» σε τραγούδι όπως εγώ. Ούτε τη λέξη «αγάπη».Ίσως και να 'ναι γιατί θυμάμαι τί σημαίνουν τούτες οι λέξεις. Ίσως γιατί είμαι τόσο περήφανη ώστε να θέλω να θυμάμαι τη Βαλτιμόρη και το Ουέλφερ Άιλαντ, το Ίδρυμα Καθολικών και το δικαστήριο Τζέφφερσον Μάρκετ, τον σερίφη μπροστά απ' το σπίτι μας στο Χάρλεμ και τις πόλεις απ' τη μια άκρη της χώρας στην άλλη όπου γέμισα χτυπήματα και ουλές, στη Φιλαδέλφεια και στο Ώλντερσον, στο Χόλλυγουντ και στο Σαν Φρανσίσκο ‒ κάθε γωνιά, πανάθεμά την. Όλες οι Κάντιλακ και οι μινκ γούνες ‒ και είχα πολλές στη ζωή μου ‒ δεν μπορούν να με κάνουν να τα ξεχάσω. Και σε όλα αυτά τα μέρη , κι απ' όλο αυτό τον κόσμο, ό,τι έμαθα τα λένε τούτες οι δυο λέξεις. Πρέπει να 'χεις φαΐ να φας, πρέπει να 'χεις λίγη αγάπη στη ζωή για να ανεχτείς του καθενός το συναξάρισμα για το πώς πρέπει να συμπεριφέρεσαι σωστά. Αυτό που είμαι κι αυτό που θέλω απ' τη ζωή, σ' αυτά τα λόγια κλείνεται." Αυτά τα λόγια μου θυμίζουν μια σκηνή από το Ρεμπέτικο, τη μεγάλη ταινία του Κώστα Φέρρη: Όταν η Μαρίκα Νίνου βγαίνει για πρώτη φορά στη σκηνή, περνούν από τα μάτια της όλα όσα έχει βιώσει: η κακοποίηση από τον πατέρα της, ο θάνατος της μάνας της, η προσφυγιά, η φτώχεια. Και μετά, όταν αρχίζει να τραγουδάει, αφήνει αυτά τα βιώματα να μιλήσουν μέσα από τη φωνή της. Το ίδιο συμβαίνει και με τη Billie Holiday, γι' αυτό καθηλώνει τον ακροατή σε κάθε της ερμηνεία. 
     Ένας άλλος λόγος που θέλω να διαβάσω αυτό το βιβλίο είναι γιατί τελευταία μ' ενδιαφέρει πολύ η Αμερική του Μεσοπολέμου και κυρίως της εποχής της οικονομικής ύφεσης. Ο λόγος είναι προφανής: η δική μας ύφεση μ' έκανε ν' αναζητήσω τις εμπειρίες όσων βίωσαν κάτι παρόμοιο στην Αμερική   του '30, παρά τις αυτονόητες διαφορές μεταξύ των δύο χωρών. Παραπέμπω πάλι στο βιβλίο, το οποίο "μιλάει γενικότερα για το τί σημαίνει να' σαι φτωχός και μαύρος στην Αμερική, για το πώς φτιαχνόταν η μουσική της τζαζ στις δεκαετίες '30 -'40 ‒ κλαμπ, περιοδείες, ηχογραφήσεις, εταιρείες, κτλ. ‒ καθώς και για τον τρόπο που μια αρρωστημένα διεφθαρμένη κοινωνία κυνήγησε αυτή τη μεγαλοφυΐα της τζαζ σ' ένα αυτοκαταστροφικό αδιέξοδο απ' όπου δεν υπήρχε διαφυγή". 
     Ένας ακόμη λόγος είναι η γλώσσα του βιβλίου, η γλώσσα όχι ενός διανοούμενου λάτρη της τζαζ  αλλά μιας γυναίκας της πιάτσας που παράτησε το σχολείο στα 11. Θα παραπέμψω ακόμα μια φορά στο βιβλίο: "στην αυτοβιογραφία της, με μια γλώσσα σκληρή και χωρίς συναισθηματισμούς, καταγράφει την περιπετειώδη ζωή της και το ρατσισμό που τη σκίαζε, τις ιστορίες της με τους άντρες, την ανέλιξή της στο χώρο της μουσικής και της σόου μπίζνες καθώς και τα προβλήματα της με τα ναρκωτικά, τις φυλακίσεις και το κυνηγητό της αστυνομίας που την κατέστρεψε. Όλα αυτά λέγονται με την κοφτή και μάγκικη γλώσσα της Χόλιντεϋ, και διαβάζονται σαν να γράφτηκαν μόλις χτες".

Όπως είναι αναμενόμενο, θα τελειώσω αυτή την παρουσίαση με ένα τραγούδι της Billie Holiday, που δεν είναι άλλο από το Strange Fruit, ένα τραγούδι που καταγγέλλει το ρατσισμό ενάντια στους μαύρους στον αμερικάνικο Νότο. Το "παράξενο φρούτο" του τίτλου είναι βέβαια τα νεκρά σώματα των μαύρων, που είχαν λυντσαριστεί από τους λευκούς της Κου Κλουξ Κλαν. Η συγκεκριμένη ερμηνεία είναι του 1959, τη χρονιά δηλαδή που η Billie Holiday πέθανε από κίρρωση του ήπατος, αποτέλεσμα της χρόνιας κατάχρησης αλκοόλ και ναρκωτικών.