ΈΝΑ ΝΤΑΝΤΑΪΣΤΙΚΟ ΦΙΛΜ

     Σήμερα, λίγος ακόμα μεγαλειώδης ντανταϊσμός· όχι μια φωτογραφία, ούτε ένας πίνακας, ούτε καν ένα ποίημα, αλλά ένα κινηματογραφικό έργο, το οποίο πραγματοποιήθηκε με τη σύμπραξη των επιφανέστερων της παρισινής αβάν- γκαρντ! Αναφέρομαι στο "Entr' Acte", την ταινία που γύρισε το 1924 (τέσσερα ολόκληρα χρόνια πριν τον "Ανδαλουσιανό Σκύλο" του Μπουνιουέλ) ο Ρενέ Κλαιρ, σε σενάριο του Φράνσις Πικαμπιά και μουσική του Ερίκ Σατί. Το εικοσάλεπτο περίπου φιλμ δημιουργήθηκε για να προβληθεί στο διάλειμμα μεταξύ των δύο πράξεων (entr' acte) του έργου, Relâche - δημιούργημα κι αυτό των Πικαμπιά- Σατί -, το οποίο παρουσιάστηκε από το Σουηδικό Μπαλέτο στα Ηλύσια Πεδία.
     Τώρα, για την υπόθεση, δε μπορούμε να πούμε πολλά πράγματα, τουλάχιστον δε μπορούμε να πούμε πράγματα που θα'χουν συνοχή. Η ταινία ξεκινά με τους Σατί και Πικαμπιά να ρίχνουν μ'ένα κανόνι που φαίνεται σαν να στοχεύει τους θεατές· σε κάποια στιγμή βλέπουμε τον Μαν Ρέι να παίζει σκάκι με τον Μαρσέλ Ντισάν· ακόμα, μια μπαλαρίνα που χορεύει και τέλος, μια νεκροφόρα που τη σέρνει μια καμήλα, τους πενθούντες που τρέχουν από πίσω της και το φέρετρο που γλιστρά και κατρακυλά στους δρόμους και τα χωράφια, ώσπου ανοίγει, βγαίνει από μέσα ο νεκρός, που είναι όμως ζωντανός, κι εξαφανίζει έναν- έναν τους παριστάμενους, αφήνοντας τελευταία την αφεντιά του. Αυτό ήταν! Μπορεί να μη βγάζει νόημα -άλλωστε, το νόημα του νταντά είναι να μη βγάζει νόημα- ωστόσο, αφήνει την ίδια απελευθερωτική αίσθηση που μεταδίδουν όλα τα έργα του ντανταϊσμού. Ζήτω το νταντά λοιπόν!

(πηγή: www.iletaitunefoislecinema.com)

ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ ΤΡΙΣΤΑΝ ΤΖΑΡΑ

     Όταν ο Φρόιντ διάβασε το γράμμα με το οποίο ο Μπρετόν του εξηγούσε την επίδραση που είχε η θεωρία του για το ασυνείδητο στο έργο των σουρρεαλιστών, έκανε το εξής σχόλιο: "είναι εντελώς τρελοί· ή ας πούμε κατά 95% -όπως και το καθαρό οινόπνευμα". Αναρωτιέμαι τι θα έλεγε αν είχε έρθει σ' επαφή με το έργο των ντανταϊστών, των προάγγελων δηλαδή των σουρρεαλιστών, που ήταν ακόμα πιο άναρχο, χαοτικό και παράλογο, μιας κι ο παραλογισμός στην τέχνη φαινόταν να είναι η μόνη δύναμη που μπορούσαν ν' αντιτάξουν στον παραλογισμό του πολέμου. Αναρωτιέμαι ακόμα αν η καθημερινότητα ενός ντανταϊστή ποιητή, όπως για παράδειγμα του Τριστάν Τζαρά, ήταν τόσο αντισυμβατική όσο η πνευματική και η πολιτική του δραστηριότητα, αν, ας πούμε, πήγαινε στον φούρνο γυμνός ή αν έτρωγε ωμά χταπόδια. Εντάξει, αυτό το τελευταίο ειδικότερα δεν υπάρχει περίπτωση να το έκανε, δεν ήταν φρενοβλαβής, κι ας λέει ο Φρόιντ· πάντως, οι φωτογραφίες του σπιτιού του στο Παρίσι, δείχνουν ότι πιθανότατα τίποτα στη ζωή αυτού του αντικομφορμιστή δημιουργού δεν ήταν κομφορμιστικό. Όπως λοιπόν διαβάζω στο en.wikiarquitectura.com, το σπίτι του Τριστάν Τζαρά στη λεωφόρο Junot στη Μονμάρτη, σχεδιάστηκε από τον Αυστριακό αρχιτέκτονα Άντολφ Λως το 1925 κι είναι το μοναδικό του έργο στη γαλλική πρωτεύουσα.
     Στο χτίσιμο του σπιτιού του Τζαρά, ο Λως εφάρμοσε την έννοια "Raumplan", σύμφωνα με την οποία κάθε εσωτερικός χώρος έχει τις δικές του διαστάσεις, ανάλογα με το ύφος και τη χρησιμότητά του, ώστε να διατηρεί την αυτονομία του ενώ παράλληλα να συνδέεται λειτουργικά με τους άλλους χώρους. Ξεκινώντας από αυτή τη βασική αρχή, ο Λως έχτισε ένα πενταώροφο οίκημα, χωρισμένο σε δύο μέρη, με εξωτερικούς τοίχους που έχουν μια ελαφρά κλίση προς τα μέσα. Στο κάτω μέρος, που προοριζόταν για ενοικίαση, η πρόσοψη είναι πέτρινη, ενώ στο πάνω, που ήταν για ιδιοκατοίκηση, είναι λευκή. Εξωτερικά, το κτίριο δείχνει στιβαρό, με λιτές, αδρές γραμμές που θυμίζουν αρχαϊκό γλυπτό. Η αίσθηση αυτή επιτείνεται από το μεγάλο εσωτερικό μπαλκόνι στο κέντρο του κτιρίου και τα μικρά παράθυρα, τα οποία έρχονται σε αντίθεση με τις δύο τεράστιες πόρτες εισόδου. Το εσωτερικό του σπιτιού έχει ακόμα περισσότερο ενδιαφέρον, καθώς συνδυάζονται υλικά και συνυπάρχουν συμμετρικοί και ασύμμετροι χώροι, οργανωμένοι με έναν διαφορετικό τρόπο.
     Δεν έχω ιδέα από αρχιτεκτονική, ξέρω όμως δυο- τρία πράγματα από ποίηση· πιστεύω λοιπόν ότι η οικία Τζαρά μοιάζει με την ποίησή του: αυτό που αρχικά μοιάζει ασυνάρτητο και παράδοξο, με μια προσεκτικότερη ματιά φανερώνει ότι διέπεται από τη δική του λογική και τελικά επιβάλλεται με τη δύναμή του.

Ο ΚΥΡΙΟΣ ΑΑ, ΑΝΤΙ - ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ

             Λοχαγέ!
οι βολίδες, οι ανοιχτές δυνάμεις του καταρράκτη μας απειλούν, η θηλιά των φιδιών,
οι αλυσίδες των μαστιγίων, προχωρούν θριαμβικά μέσα στις χώρες που μόλυνε
η συνεχής φρενίτις. Λοχαγέ!
όλες οι κατηγορίες των βασανισμένων ζώων, υπό μορφήν δαγκωμάτων πάνου απ' το κρεβάτι,
χάσκουν σαν αιμάτινοι κύκλοι, μια βροχή πέτρινων δοντιών και τα ίχνη
των ακαθαρσιών μέσα στις κλούβες μάς σκεπάζουν μέσα σε παλτά ατέλειωτα
σαν το χιόνι.
             Λοχαγέ!
οι λάμψεις απ' τα κάρβουνα έγιναν φώκια, αστροπελέκι, έντομο κάτω απ' τα μάτια
σου, οι έφιππες ομάδες των οραματιζομένων, τα τροχοφόρα τέρατα, οι φωνές
των αυτομάτων υπνοβατών, τα ρευστά στομάχια πάνω στις ασημένιες πλάκες,
οι ωμότητες των σαρκοβόρων λουλουδιών θα κυριέψουν την απλή κι υπαίθρια
ζωή και τον κινηματογράφο του ύπνου σου
             Λοχαγέ!
             φυλάξου απ' τα γαλανά μάτια!

Τριστάν Τζαρά, μτφρ. Νίκος Εγγονόπουλος

(πηγή: www.utoopics.com)

Η ΜΑΝΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΑΡΤΩ

   Το 1997, η Johanna Fateman, ξεκινούσε ένα φάνζιν που είχε τη μορφή ενός ημερολογίου απευθυνόμενου στον αγαπημένο της καλλιτέχνη, τον Antonin Artaud. Στην εισαγωγή έγραφε τα εξής: "Αγαπητό Ημερολόγιο, σου γράφω γιατί το εξομολογητικό γράψιμο είναι ο πιο χαμηλότονος τρόπος που ταιριάζει στην ταπεινή θέση του οπαδού". Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο σχιζοφρενής, συφιλιδικός Αρτώ, ένα τρομερό παιδί των γαλλικών Γραμμάτων και Τεχνών, ήταν ένα παράδοξο είδωλο για ένα κορίτσι που είχε υπάρξει μέρος της φεμινιστικής πανκ σκηνής της Νέας Υόρκης. Ωστόσο, το απείθαρχο πνεύμα του Αρτώ έμοιαζε να την καταδιώκει, καθώς εργαζόταν για να δημιουργήσει ένα φάνζιν που κατέγραφε την τέχνη με πάνκ συμπεριφορά και να επινοήσει έναν τρόπο να είναι περιθωριακή και αρνήτρια της κουλτούρας, διατηρώντας παράλληλα την ενάργεια που είναι απαραίτητη για μια ξύπνια κριτική.  Η μορφή του ημερολογίου, της επέτρεπε να διερευνήσει και να δώσει μορφή σ' ένα πλέγμα από προσωπικές, πολιτικές και καλλιτεχνικές σκέψεις και πυροδοτούσε μια οργιώδη δραστηριότητα σε σχέση με το είδωλό της: διάβασε για τον Αρτώ και την τέχνη του, λογομάχησε έντονα με έναν από τους καθηγητές της, τον Donald Kuspit, για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπιζε τον Αρτώ, παρακολούθησε διάφορες διαλέξεις για τον αγαπημένο καλλιτέχνη, με ομιλητές που περιλάμβαναν τον Ντεριντά και την Σόνταγκ, και προσπάθησε να παρακολουθήσει την ταινία του Ντράγερ "το Πάθος της Ζαν ντ' Αρκ", με πρωταγωνιστή τον Αρτώ, χωρίς να τα καταφέρει (ήταν sold out). Μετά απ' όλα αυτά όμως, η Fateman εγκατέλειψε το Artaud-mania για να αφοσιωθεί στη ζωγραφική, αλλά λίγους μήνες αργότερα, μια κριτική του Kuspit για τον Αρτώ ανανέωσε τον ζήλο της: άρχισε ξανά την έκδοση του φάνζιν, κολλώντας στην τελευταία σελίδα την κριτική του Kuspit και υπογραμμίζοντας τα πιο εξοργιστικά σημεία. Μετά την αποφοίτησή της από την Καλών Τεχνών (κι αφού πήρε Α από τον Kuspit, χάρη σε μία παρουσίασή της για τον Pollock που έσπαγε κόκαλα), η Fateman σταμάτησε να γράφει κι εγκατέλειψε τη ζωγραφική για τη μουσική, δημιουργώντας το συγκρότημα Le Tigre.

.
     Το ερώτημα βέβαια είναι, τι μας νοιάζει εμάς ένα φάνζιν που δημιουργήθηκε στη Νέα Υόρκη πριν από είκοσι περίπου χρόνια, από ένα παράξενο κορίτσι αφοσιωμένο στον Αρτώ ... Ωστόσο, πέρα από το ότι τα φάνζιν μ' αρέσουν πολύ και μάλιστα με συγκινούν κάπως, γιατί απαιτούν έναν ρομαντικό ενθουσιασμό, αυτό που με τράβηξε περισσότερο στο άρθρο που διάβασα στο www.theparisreview.org  για το Artaud- mania (και μ' έκανε να μεταφέρω σχεδόν αυτούσια κάποια κομμάτια του σ' αυτό εδώ το ποστ) ήταν η ιδέα πως μπορεί κανείς να διοχετεύσει τον θαυμασμό του για κάποιον απρόσιτο καλλιτέχνη ή συγγραφέα με τη δημιουργία ενός χώρου έκφρασης και γόνιμου διαλόγου μαζί του, κατευθύνοντας τις ανησυχίες και τις δραστηριότητές του με σκοπό την αυτοπραγμάτωση. Όπως γράφει η συγγραφέας Sara Marcus, "Αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο όταν τελικά διάβασα το Artaud -mania ήταν πως η Johanna έγραφε για την τέχνη σαν να συμμετείχε σ' έναν διάλογο που εκτεινόταν πέρα από τους συνομηλίκους της, καθώς στο φάνζιν απαντούσε στους καθηγητές της στην Καλών Τεχνών, σε νεκρούς καλλιτέχνες και διάσημους κριτικούς τέχνης". Θα μπορούσαμε να πούμε ότι, μέσα από το φάνζιν/ ημερολόγιο της, η Fateman προσέγγισε το απεγνωσμένο πάθος του Αρτώ για μια αληθινά ζωντανή τέχνη. Συμφωνείτε κι εσείς, αγαπητέ Antonin;

ΜΙΑ ΕΒΔΟΜΑΔΑ ΚΑΛΟΣΥΝΗΣ: ΆΛΛΟ ΈΝΑ ΠΑΡΑΞΕΝΟ ΒΙΒΛΙΟ

     Το Codex Seraphinianus μου έφερε στο μυαλό άλλο ένα παράξενο βιβλίο, το "Μια Εβδομάδα Καλοσύνης" (Une semaine de bonté) του Max Ernst, το οποίο είναι ίσως το πρώτο graphic novel στην ιστορία των εκδόσεων. Το έργο αυτό αποτελείται από 182 κολάζ που έφτιαξε ο Ernst το καλοκαίρι του 1933, στη διάρκεια διακοπών στη Βόρεια Ιταλία. Τις εικόνες του κολάζ τις είχε κόψει από βικτωριανά μυθιστορήματα, εγκυκλοπαίδειες φυσικών επιστημών, ακόμα και από εμπορικούς καταλόγους του 19ου αιώνα, συνθέτοντας έναν σουρεαλιστικό κόσμο που φαίνεται να αναδύεται από τα βάθη του ασυνείδητου και να δίνει μορφή στα πιο βίαια και καταστροφικά ανθρώπινα ένστικτα. Η ωμή βία της εξουσίας, η υποκρισία της αστικής τάξης, η παγίδα του πατριωτισμού και ο θάνατος είναι τα βασικά θέματα του έργου, που αντανακλούν τη στάση όσων είχαν βιώσει τη φρίκη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου (ο ίδιος ο Ernst είχε πολεμήσει στον γερμανικό στρατό) και τώρα έρχονταν για άλλη μια φορά αντιμέτωποι με επικίνδυνες πολιτικές δυνάμεις που απειλούσαν τη δημοκρατία.
     Η αρχική ιδέα ήταν να χωριστεί το έργο σε επτά μικρά τεύχη, που το καθένα θα αντιστοιχεί σε μια μέρα της εβδομάδας, παραπέμποντας παράλληλα στις επτά μέρες της Γενέσεως. Τελικά όμως, οι τρεις τελευταίες μέρες εντάχθηκαν στο ίδιο τεύχος, οπότε κυκλοφόρησαν μόνο πέντε βιβλιαράκια. Κάθε τεύχος χαρακτηρίζεται από κάποιο στοιχείο που διαπερνά τις εικόνες του βιβλίου και κάθε στοιχείο συνοδεύεται από ένα σύμβολο, που λειτουργεί ως μοτίβο, παρέχοντας συνοχή στο έργο. Στο πρώτο τεύχος (Κυριακή) το στοιχείο είναι η Λάσπη και το σύμβολό της το Λιοντάρι του Μπελφόρ, σύμβολο της κρατικής και θρησκευτικής εξουσίας. Στο δεύτερο τεύχος (Δευτέρα), το στοιχείο και συγχρόνως το σύμβολο είναι το Νερό, το οποίο διεισδύει παντού και καταστρέφει τα πάντα. Στο βιβλίο της Τρίτης, το στοιχείο είναι η Φωτιά και το σύμβολό της ο Δράκοντας, ενώ στο βιβλίο της Τετάρτης, το στοιχείο είναι το Αίμα και το σύμβολό του ο μυθικός ήρωας Οιδίποδας, που απεικονίζεται με κεφάλι πουλιού. Στο τελευταίο τεύχος, η Πέμπτη χαρακτηρίζεται από το Σκοτάδι (με σύμβολα το Γέλιο του Κόκορα και τις Νήσους του Πάσχα), η Παρασκευή από την Όραση (με σύμβολο την Ενόραση) και το Σάββατο από το Άγνωστο (με σύμβολο το Κλειδί των Τραγουδιών).     
     Όλα αυτά είναι αλλόκοτα κι ακατανόητα - και η έλλειψη λέξεων τα κάνει ακόμα πιο ακατανόητα. Τελικά, εμείς οι "αναγνώστες", πρέπει να ανατρέξουμε στα προσωπικά μας βιώματα, τις γνώσεις και τις επιθυμίες, να ψάξουμε μέσα στις δικές μας αποθήκες για να βρούμε τα εργαλεία που θα μας επιτρέψουν να ερμηνεύσουμε όσα βλέπουμε. Άλλωστε, το ίδιο κάνουμε με κάθε βιβλίο που διαβάζουμε, ακόμη κι αν είναι λιγότερο παράξενο από το Codex Seraphinianus ή το Une semaine de bonté...

 

CODEX SERAPHINIANUS: ΤΟ ΠΙΟ ΠΑΡΑΞΕΝΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΓΗ

     Το 1976, ο Luigi Serafini, ένας νεαρός αρχιτέκτονας από τη Ρώμη, άρχισε να δουλεύει πάνω σε μια αλλόκοτη ιδέα: ένα βιβλίο 300 περίπου σελίδων, γεμάτο σουρεαλιστικές εικόνες που συνοδεύονται από σύντομα κείμενα, γραμμένα σε μια εντελώς ακατάληπτη γλώσσα, επινοημένη εξ ολοκλήρου από τον ίδιο! Το εγχείρημα ήταν φιλόδοξο και πρωτοποριακό, γι' αυτό άλλωστε του πήρε σχεδόν τρία χρόνια για να το ολοκληρώσει κι άλλα τρία για να βρει εκδότη. Όταν τελικά το βιβλίο κυκλοφόρησε, το 1981, γνώρισε τεράστια επιτυχία, η οποία άρχισε να φθίνει μόλις το βιβλίο εξαντλήθηκε, οπότε το ενδιαφέρον περιορίστηκε στους μανιώδεις συλλέκτες σπάνιων εκδόσεων... Πρόσφατα όμως, τον περασμένο Οκτώβριο, οι εκδόσεις Rizzoli αποφάσισαν να επανεκδώσουν το αινιγματικό Codex Seraphinianus σε μία εμπλουτισμένη, πολυτελή και πανάκριβη έκδοση που έγινε αμέσως επιτυχία. Πέρα από αυτούς που αγοράζουν το βιβλίο, πολλοί είναι εκείνοι που μοιράζονται τις εικόνες του στο internet, πράγμα που ικανοποιεί ιδιαίτερα τον δημιουργό τους, επειδή, όπως λέει ο ίδιος σε μία συνέντευξη στο ιταλικό περιοδικό wired, θεωρεί το έργο του ένα είδος πρωτο-μπλογκ, αφού ο σκοπός της δημιουργίας του ήταν η επιθυμία να μοιραστεί τη δουλειά του με όσο το δυνατό περισσότερο κόσμο. Πολλοί είναι ακόμη αυτοί που προσπαθούν να αποκρυπτογραφήσουν το γλωσσικό κώδικα του Codex Seraphinianus, σύμφωνα όμως με τον ίδιο τον Serafini, αυτό δεν έχει καμία σημασία, γιατί "δεν υπάρχει κανένα νόημα πίσω από το κείμενο, είναι απλώς ένα παιχνίδι". Ο βασικός στόχος της χρήσης αυτής της επινοημένης γλώσσας ήταν να μεταδώσει στον αναγνώστη την αίσθηση που έχουν τα παιδιά μπροστά στα βιβλία που δε μπορούν ακόμα να διαβάσουν: ερμηνεύουν τις εικόνες με τη φαντασία τους και στην ουσία βλέπουν αυτό που θέλουν να δουν...
     Όσοι θέλουν να μάθουν περισσότερα για το Codex Seraphinianus, μπορούν να διαβάσουν κι αυτό το άρθρο στο brainpickings.org, από το οποίο πήρα κι εγώ αρκετές πληροφορίες. Όσοι θέλουν να διαβάσουν το ίδιο το βιβλίο, χωρίς να δώσουν μια περιουσία, μπορούν να το κάνουν εδώ, στη διεύθυνση που μου έστειλε ο Κ.Ι., ο οποίος άλλωστε ήταν αυτός που μου μίλησε αρχικά για "το πιο παράξενο βιβλίο στη Γη".

ΑΝΔΡΕΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ

     Το παρακάτω βίντεο είναι από την εκπομπή ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ της πάλαι ποτέ ΝΕΤ. Ο Λεωνίδας Εμπειρίκος μιλά για τον πατέρα του και παράλληλα προβάλλει κάποια από τα φιλμ που κινηματογραφούσε ο Ανδρέας Εμπειρίκος από το 1952 ως τον θάνατό του, το 1975. Πρόκειται για στιγμές οικογενειακής ζωής, στις οποίες την κεντρική θέση έχει το ελληνικό καλοκαίρι, είτε στην Άνδρο, την πατρίδα του ποιητή, και γενικότερα τις Κυκλάδες, είτε στην Αττική. Βλέπουμε εικόνες μιας όμορφης, παλιάς Ελλάδας, που η χρονική απόσταση την κάνει να φαίνεται πιο ανέμελη και πιο αθώα και συγχρόνως συναντάμε σημαντικές μορφές των ελληνικών γραμμάτων που συνδέονταν φιλικά με την οικογένεια Εμπειρίκου: ο Οδυσσέας Ελύτης, η Μαρίνα Καραγάτση, ο Γιάννης Τσαρούχης, ο Άρης Κωνσταντινίδης, η Άλκη Ζέη και άλλοι. Όλα αυτά είναι αρκετά για να προσδώσουν ενδιαφέρον στο ντοκιμαντέρ, σε συνδυασμό βέβαια με το γεγονός ότι αναφέρεται σε έναν πολύ σπουδαίο Έλληνα ποιητή, τον μοναδικό -ίσως- ακραιφνή υπερρεαλιστή στα ελληνικά γράμματα. Ωστόσο, το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι, κατά τη γνώμη μου, ότι όλη αυτή η ξένοιαστή, η πλούσια σε εμπειρίες και ερεθίσματα ζωή, που μας φαίνεται -δικαίως- τόσο ενδιαφέρουσα, εκτυλισσόταν σε μια πολύ άγρια για την Ελλάδα εποχή, στην οποία οι άνθρωποι προσπαθούσαν όπως -όπως να κλείσουν τις πληγές τους και να επιβιώσουν.

 

                                   

ΣΟΥΡΕΑΛΙΣΜΟΣ (6)

     Η σημερινή ανάρτηση περιλαμβάνει φωτογραφικά πορτραίτα σουρεαλιστών από τον Man Ray, επίσης σουρεαλιστή. Το περίεργο είναι ότι, αν και μια διάσημη ρήση του Man Ray είναι "χαμογελάτε, γιατί τα δόντια σας δεν είναι φτιαγμένα μόνο για να τρώτε ή να δαγκώνετε", κανένας στις φωτογραφίες δε χαμογελά! Η έκθεση τα' χει όλα: ποιητές, σκηνοθέτες, ηθοποιούς και ζωγράφους! Λιγότερο γνωστές είναι οι δύο γυναίκες, η Nusch Eluard, μοντέλο και ηθοποιός, σύντροφος του Paul Eluard κι ενεργό μέλος της γαλλικής αντίστασης και η Genica Athanasiou, Ελληνίδα εκ Ρουμανίας, ηθοποιός και σύντροφος του Antonin Artaud (επίσης ελληνικής καταγωγής, από τη Σμύρνη), αν και η λέξη "σύντροφος'' είναι λίγη για να περιγράψει τον παθιασμένο έρωτά τους. Πολλά φιλιά!

 Andre Breton

Antonin Artaud

 Luis Bunuel

Genica Athanasiou

 Philippe Soupault

 Nusch Eluard

 Joan Miro

 Marcel Duchamp

ΣΟΥΡΕΑΛΙΣΜΟΣ (5)

     Ορίστε ένα τελευταίο σουρεαλιστικό ποιηματάκι, αυτή τη φορά του Paul Eluard, σε μετάφραση Οδυσσέα Ελύτη. Η εικόνα στο τέλος της ανάρτησης είναι ο πίνακας του Gustav Klimt "The Virgin". Πολλά Φιλιά!

ΝΑ ΚΟΙΜΑΣΑΙ

Να  κοιμάσαι
με τον ήλιο στο ένα μάτι και με το φεγγάρι στο άλλο
μ' έναν έρωτα στο στόμα κι ένα ωραίο πουλί μεσ' στα
      μαλλιά
στολισμένη σαν τους κάμπους, σαν τα δάση, σαν τη θάλασσα
στολισμένη και πεντάμορφη σαν το γύρο του κόσμου.


Να φεύγεις και να χάνεσαι
μεσ' απ' τους κλώνους των καπνών και τους καρπούς του
      ανέμου
πόδια πέτρινα με κάλτσες άμμου
γερά πιασμένη από του ποταμού τους μυώνες

και μιαν έγνοια, τη στερνή, στην καινούρια σου όψη επάνω.

Gustav Klimt, Die Jungfrau

ΣΟΥΡΕΑΛΙΣΜΟΣ (4)

     Καλησπέρα! Τι θα λέγατε για λίγο σουρεαλισμό ακόμη; Λίγο Breton, ας πούμε; Μπορεί να ξεκίνησα με Soupault που είναι ο αγαπημένος μου, αλλά η ηγετική μορφή του κινήματος ήταν, όπως και να το κάνουμε, ο Breton. Το παρακάτω ποίημα, σε μετάφραση Νάνου Βαλαωρίτη, είναι, κατά τη γνώμη μου, ένα από τα ωραιότερα ερωτικά ποιήματα. Ίσως είναι οξύμωρο το γεγονός ότι τιτλοφορείται "ελεύθερη ένωση" ενώ κάθε στίχος αρχίζει με τη φράση "η γυναίκα μου". Ωστόσο, δε νομίζω ότι η κτητική αντωνυμία καταστέλλει την ελευθερία της γυναίκας σ' αυτή την περίπτωση. Είναι μια έκφραση του πάθους που καίει τον ποιητή (άλλωστε το ποίημα αρχίζει και τελειώνει με αναφορά στη φωτιά) και το πάθος, κατά μία έννοια, περισσότερο μας ελευθερώνει παρά μας υποδουλώνει, αφού υπερνικά το φόβο. Η εικόνα στο τέλος της ανάρτησης είναι ένας πίνακας του Egon Schiele, "Die Umarmung", δηλαδή "το αγκάλιασμα", αν οι πληροφορίες μου για τη μετάφραση είναι σωστές και νομίζω ότι αποδίδει το ερωτικό πάθος με φοβερή ενάργεια. Φιλιά πολλά!

ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΕΝΩΣΗ

Η γυναίκα μου με μαλλιά φωτιάς από ξύλα

Η γυναίκα μου με σκέψεις αστραπών της ζέστης

Με μέση κλεψύδρας

Η γυναίκα μου με μέση σβίδρας ανάμεσα στα δόντια της τίγρης

Η γυναίκα μου με στόμα κονκάρδας και ανθοδέσμης άστρων

μικρότερου μεγέθους

Με δόντια αποτυπώματα άσπρου ποντικιού πάνω στην άσπρη γη

Με γλώσσα κεχριμπαριού και γυαλιού τριμμένου

Με γλώσσα μαχαιρωμένου αντίδωρου

Με γλώσσα κούκλας που ανοιγοκλείνει τα μάτια της

Με γλώσσα πέτρας απίστευτης

Η γυναίκα μου με ματόκλαδα όρθιες γραμμούλες παιδικής

Γραφής

Με φρύδια περίγυρου φωλιάς χελιδονιού

Η γυναίκα μου με κροτάφους σχιστόλιθου στέγης θερμοκηπίου

Κι άχνας στα παράθυρα

Η γυναίκα μου με ώμους σαμπάνιας

Και κρήνης με κεφάλια δελφινιών κάτω από τον πάγο

Η γυναίκα μου με καρπούς χεριών από σπίρτα

Η γυναίκα μου με δάχτυλα τύχης και καρδιάς άσσου κούπα

Με δάχτυλα θερισμένου σταχυού

Η γυναίκα μου με μασχάλες τριχώματος του κουναβιού και

καρπών οξιάς

Της νύχτας του Αϊ-Γιαννιού

Της αγριομυρτιάς και φωλιάς σκαλαριών

Με μπράτσα του αφρού της θάλασσας και του υδροφράγματος

Και μίγματος σταριού και μύλου

Η γυναίκα μου με γάμπες βεγγαλικού

Με κινήσεις ωρολογιακές κι απελπισίας

Η γυναίκα μου με γάμπες από μεδούλι της ακτέας

Η γυναίκα μου με πόδια αρχικά ονομάτων

Με πόδια εσμού κλειδιών με πόδια καλφάδων που πίνουν

Η γυναίκα μου με λαιμό μαργαριταριού αλεσμένου κριθαριού

Η γυναίκα μου με λαιμό χρυσής κοιλάδας

Και συναντήσεων μέσα στην ίδια την κοίτη του χειμάρρου

Με στήθια της νύχτας

Η γυναίκα μου με στήθια θαλασσινής φωλιάς του τυφλοπόντικα

Η γυναίκα μου με στήθια χοάνης για ρουμπίνια

Με στήθια φάσματος του ρόδου κάτω απ' τη δροσιά

Η γυναίκα μου με κοιλιά βεντάλιας των ημερών όταν ξεδιπλώνεται

Με κοιλιά γιγάντιο νύχι γαμψό

Η γυναίκα μου με ράχη πουλιού που φεύγει κατακόρυφα

Με πλάτη υδραργύρου

Με πλάτη φωτός

Με σβέρκο πέτρας στρογγυλεμένης και κιμωλίας βρεμένης

Και πεσίματος του ποτηριού που μόλις ήπιαμε

Η γυναίκα μου με γοφούς μικρού πλοίου

Η γυναίκα μου με γοφούς πολυελαίου και με φτερά σαΐτας

Και με μίσχους φτερών άσπρου παγωνιού

Και ζυγαριάς ανευαίσθητης

Η γυναίκα μου με γλουτούς από αμμόπετρα και αμίαντο

Η γυναίκα μου με γλουτούς ράχης του κύκνου

Η γυναίκα μου με γλουτούς της άνοιξης

Με αιδοίο γλαδιόλας

Η γυναίκα μου με αιδοίο φλέβας χρυσού κι ορνιθόρυγχου

Η γυναίκα μου με αιδοίο φύκια και καραμέλες του παλιού καιρού

Η γυναίκα μου με αιδοίο καθρέφτη

Η γυναίκα μου με τα μάτια της γεμάτα δάκρυα

Με μάτια μενεξεδιάς πανοπλίας και μαγνητισμένης βελόνας

Η γυναίκα μου με μάτια σαβάνας

Η γυναίκα μου με μάτια νερού για να πίνεις στη φυλακή

Η γυναίκα μου με μάτια του ξύλου πάντα κάτω από τον πέλεκυ

Με μάτια στο ύψος του νερού στο ύψος του αέρα της γης και της φωτιάς.

Egon Schiele, Umarmung

ΣΟΥΡΕΑΛΙΣΜΟΣ (3)

     Σήμερα δεν έχει ποίημα, σήμερα έχει συνδυασμό ήχου και εικόνας, συνδυασμό Dali και Disney, με δυο λόγια εγγυημένη φαντασμαγορία! Ας αφήσω τον ενθουσιασμό μου να κοπάσει κι ας προσπαθήσω να γίνω πιο σαφής: το 1945, ο Dali συνεργάστηκε με τον Disney πάνω στην παρακάτω σύντομη ιστορία αλλά η συνεργασία δεν προχώρησε, με αποτέλεσμα το αρχικό εγχείρημα να ολοκληρωθεί από το στούντιο του Disney μετά από 58 ολόκληρα χρόνια. Το φιλμάκι ονομάζεται Destino και αφηγείται μια ερωτική ιστορία ανάμεσα στον προσωποποιημένο χρόνο και μια θνητή κοπέλα, καθώς οι δυο τους περιπλανώνται στον σουρεαλιστικό κόσμο του Dali. Η μουσική είναι του Μεξικανού Armando Dominguez και η ερμηνεία της επίσης Μεξικάνας Dora Luz. Το γεγονός ότι η συνεργασία των δύο αντρών διακόπηκε δε μας φαίνεται παράξενο αν διαβάσουμε τις δηλώσεις που έκαναν για το Destino: για τον Dali ήταν "μια μαγική επίδειξη του προβλήματος της ζωής μέσα στο λαβύρινθο του χρόνου", ενώ για τον Disney  "μια απλή ιστορία για ένα νέο κορίτσι που αναζητά την αληθινή αγάπη"...
     Εδώ βέβαια να πούμε ότι οι σουρεαλιστές απομόνωσαν πολύ γρήγορα τον Νταλί για δύο  βασικά χαρακτηριστικά που έρχονταν σε αντίθεση με τον τρόπο ζωής και σκέψης τους. Αφενός ήταν εξαιρετικά φιλοχρήματος (ο Breton, κάνοντας έναν αναγραμματισμό του ονόματός του -Salvador Dali- τον αποκαλούσε Avida Dollars) αφετέρου ήταν φασίστας, ενώ όλοι οι Σουρεαλιστές ήταν δημοκρατικοί ή κομμουνιστές. Μάλιστα κάποιοί συμμετείχαν στον Ισπανικό Εμφύλιο, πολεμώντας τον Φρανκο και πολλοί ήταν αυτοί που είχαν λάβει μέρος στη Γαλλική Αντίσταση, όπως ο Soupault, που είχε συλληφθεί και φυλακιστεί από την κυβέρνηση του Vichy.
     Μάλλον σας κούρασα μ' όλη αυτή την πολυλογία, ας σταματήσω, να δείτε επιτέλους το βίντεο. Πολλά φιλιά!

ΣΟΥΡΕΑΛΙΣΜΟΣ (2)

     Καλησπέρα! Άλλο ένα ποίημα του Soupault σήμερα - ίσως αυτό να μ' αρέσει λίγο περισσότερο από το χθεσινό, ίσως να είναι και λίγο περισσότερο μελαγχολικό. Αυτή τη φορά γνωρίζω την ποιητική συλλογή, καθώς σε τούτη την περίπτωση είχα φροντίσει να τη σημειώσω στο τετράδιο που λέγαμε, και ο μεταφραστής είναι πιθανόν να είναι και εδώ ο Γιώργος Κ. Καραβασίλης, όπως μας πληροφόρησε χθες ο Jinxx. Η εικόνα στο τέλος της ανάρτησης, όπως και η χθεσινή, είναι του Yan Nascimbene, ενός πολύ σημαντικού Ιταλού εικαστικού που πέθανε πριν λίγες μέρες. Οι συγκεκριμένες εικόνες προέρχονται από την εικονογράφηση διηγημάτων του Italo Calvino, ενώ έχει επίσης εικονογραφήσει και βραβευτεί για μια έκδοση του πρώτου μέρους του "Αναζητώντας το Χαμένο Χρόνο" του Προυστ, το  "από τη μεριά του Σουάν". Πολλά φιλιά!

Η ΣΗΜΑΔΟΥΡΑ

Φυτέψτε με στη θάλασσα

Φίλοι

Φίλοι μου σαν πεθάνω

Δεν είναι για την ομορφιά της

Που τόσο τη λατρεύω

Αλλά γιατί σβήνει τα χνάρια,

Βρωμιές, σταυρούς και σάβανα

Είν’ η αληθινή

Σιωπή κι η μοναξιά

Για το λίγο καιρό

Που μου’ μεινε να ζήσω

Ξέρουμε φίλοι μου:

Η μυρουδιά που βασιλεύει

Γύρω στις πόλεις

Νεκροταφείων είναι μυρουδιά

Και της καμπάνας ο αχός

Πιο δυνατός απ’ τον αχό του αίματος.

Φυτέψτε με στη θάλασσα

Φίλοι

Υπάρχει κει και φως κι αέρας

Κι αλάτι που τα ροκανίζει όλα

Σαν τη φωτιά

Και σαν τα χρόνια.

Η θάλασσα τίποτα δεν αντανακλά

Ούτε γκριμάτσες ούτε φάτσες

Δεν θέλω τις μακρόσυρτες πομπές

Και τις πενθοφορούσες

Τα μαύρα γάντια

Κι όλους τους φλύαρους

Τίποτα που να θυμίζει αυτούς τους ίσκιους

Τα δάκρυα εκείνα και τις λησμονιές

Ο θάνατος είναι δικός μου ύπνος

Ο λατρευτός μου ύπνος

Φυτέψτε με στη θάλασσα

Οι φίλοι

Οι άγνωστοί μου φίλοι τ’ αδέρφια μου

Όλοι εκείνοι που ποτέ τους δε με γνώρισαν

Και που δεν θα’ χουν λύπες

Αναμνήσεις

Προπάντων όχι μνήμη

Μα που θα με κατευοδώσουν μ’ ένα χτύπημα στον ώμο.

Poésies Completes, 1932.