Έχω αναρωτηθεί αρκετές φορές αυτόν τον καιρό γιατί έχω στενοχωρηθεί τόσο με τον θάνατο του David Bowie, ενώ καθημερινά πεθαίνουν τόσοι άνθρωποι στη Συρία, στο Αιγαίο και αλλού και μάλιστα άνθρωποι που στάθηκαν στη ζωή τους πολύ λιγότερο τυχεροί από τον Bowie. Πέρα από τα προφανή, πέρα δηλαδή από το ότι ήταν πραγματικά μοναδικός και εξαιρετικά επιδραστικός ως μουσικός, πέρα κι από το ότι τα media κατευθύνουν μ' έναν τρόπο ανεπαίσθητο για μας τους ίδιους τις αντιδράσεις μας, ο Bowie ήταν για μένα και πολλούς άλλους ένα κομμάτι της μονάκριβης εφηβείας μας. Την περίοδο εκείνη που παύουμε σιγά σιγά να νιώθουμε προέκταση των γονιών μας, που αρχίζουμε ν' αποκτούμε δική μας προσωπικότητα και προσπαθούμε να τη διαμορφώσουμε, η μουσική έρχεται και μας ανοίγει δρόμους· μας σαγηνεύει, μας αποπλανεί, μας δείχνει ότι η ζωή μπορεί να είναι κάτι άλλο, πιο συναρπαστικό και πιο μεγαλειώδες από αυτό που ξέρουμε, μας βοηθά να εκφραστούμε και, τελικά, μας αλλάζει. Γι' αυτό κι όταν πεθαίνει ένας αγαπημένος καλλιτέχνης, αποχαιρετάμε μαζί του κι ένα κομμάτι της εφηβείας μας, ένα κομμάτι του εαυτού μας.
Τον ωραιότερο, πάντως, αποχαιρετισμό προς τον Bowie τον έκαναν οι συμπατριώτες του στα φετινά Brit Awards, όπου η Annie Lenox και ο Gary Oldman μίλησαν γι' αυτόν με μετρημένη συγκίνηση και ήπια εγκώμια, ενώ στη συνέχεια η Lorde τραγούδησε μαζί με την μπάντα του μια υπέροχη διασκευή του Life On Mars.
Όπως και πέρσι, μια ματιά στα πιο αγαπημένα ποστ της χρονιάς που πέρασε, με βάση τον αριθμό των προβολών τους:
Η Τέχνη Της Παρατήρησης: Στο πιο δημοφιλές ποστ της περασμένης χρονιάς (Σ'ευχαριστώ Μάγδα!) υπάρχει το ερώτημα κατά πόσο η συνεχής φωτογράφηση των πάντων με τα κινητά μας τηλέφωνα έχει αλλάξει τον τρόπο που παρατηρούμε τον κόσμο γύρω μας. Ο Αλαίν ντε Μποτόν, ο Τζον Ράσκιν και μερικές φωτογραφίες μας βοηθούν ν' απαντήσουμε.
Γκιακ: Πολλοί διάβασαν την παρουσίαση του βιβλίου του Δημοσθένη Παπαμάρκου· ελπίζω μετά να διάβασαν και το ίδιο το -εξαιρετικό- βιβλίο.
Για Μια Χούφτα Βινύλια: Η παρουσίαση ενός ακόμη αγαπημένου βιβλίου είχε πολλές προβολές στο bibliokult κι αυτό μ' έκανε πάρα πολύ χαρούμενη!
Το Γράμμα Του Αλμπέρ Καμύ Στον Δάσκαλό Του: Το συγκινητικό γράμμα του νομπελίστα συγγραφέα στον παλιό του δάσκαλο διαβάστηκε πολλές φορές μέσα από το μπλογκ την χρονιά που πέρασε.
Ο Ντίκενς Παίρνει Τους Δρόμους: Ένα ποστ που συνδυάζει δύο αγαπημένα θέματα, τον Ντίκενς και το περπάτημα, βρίσκεται πολύ ψηλά και στις δικές μου προτιμήσεις!
Η Έβδομη Σφραγίδα: Μπορεί αυτή η εξαιρετική ανάλυση της ταινίας του Μπέργκμαν να μην έχει γραφτεί από μένα, δικαίως όμως βρίσκεται στα πιο δημοφιλή της χρονιάς.
Και τα δικά μου αγαπημένα, που έχουν πιο προσωπικό χαρακτήρα:
Αξιαγάπητοι Κακοί: Πρώτο -πρώτο, ένα ποστ που καταδιασκέδασα γράφοντάς το και σκοπεύω να γράψω κι άλλα παρόμοια στο μέλλον -του τύπου "οι δέκα πιο εκνευριστικοί λογοτεχνικοί χαρακτήρες", "οι δέκα πιο υπερεκτιμημένοι λογοτεχνικοί έρωτες" κτλ.
Παράξενες Συνήθειες: Γιατί μ' αρέσουν τα λογοτεχνικά κουτσομπολιά και μ' αρέσει να επιβεβαιώνω την άποψη ότι από κοντά, κανείς δεν είναι τελείως φυσιολογικός.
Μόνος Στο Βερολίνο: Μόνο και μόνο γιατί το ίδιο το βιβλίο είναι συγκλονιστικό.
Υ.Γ.: Ziggy Stardust, σ' ευχαριστώ για το soundtrack της ζωής μου. Ήσουν υπέροχος.
Σήμερα είναι η γιορτή της μητέρας, οπότε το σημερινό post, που περιλαμβάνει φωτογραφίες αγαπημένων συγγραφέων και καλλιτεχνών με τις μητέρες τους, είναι αφιερωμένο στις μαμάδες. Οι περισσότεροι θαμώνες του bibliokult είναι εδώ: η Μέριλιν, ο Μπάουι, ο Ταρκόφσκι, ο Τσέχοφ κι άλλοι πολλοί, μαζί με τις γυναίκες που τους έφεραν στη ζωή.
Η Billie Holiday ξεκινά την αυτοβιογραφία της μ' αυτά τα λόγια: "η Μαμά κι ο Μπαμπάς ήταν ακόμη παιδιά όταν παντρευτήκανε. Αυτός ήταν δεκαοχτώ χρονών, η μαμά δεκάξι κι εγώ τριών". Η μητέρα της έκανε ό,τι μπορούσε για να μεγαλώσει την κόρη της, ωστόσο μια φτωχή μαύρη στο γκέτο της Βαλτιμόρης, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα δε μπορούσε να κάνει πολλά πράγματα..
Η μητέρα του Bob Dylan αγκαλιάζει τον γιο της γεμάτη χαρά και περηφάνια. Φαίνεται ότι δεν του κράτησε καμία κακία που άλλαξε το επίθετό του από Zimmerman σε Dylan, ούτε που παράτησε τις σπουδές του κι έφυγε για τη Νέα Υόρκη, αλλάζοντας για πάντα όχι μόνο τη ζωή του αλλά και τη μουσική.
Ο David Bowie ποζάρει μαζί με τη μητέρα του και αποδεικνύει περίτρανα την παντοδυναμία του DNA: είναι ολόιδιοι.
Ο Μπόρχες ζούσε μαζί με την μητέρα του ως τον θάνατό της στα 99 της χρόνια, με ένα μικρό διάλειμμα τα τρία χρόνια που ο γιος της ήταν παντρεμένος. Λέγεται βέβαια ότι η ίδια, όταν ήταν ήδη 90 χρονών, ώθησε τον Μπόρχες σ' αυτόν τον γάμο, γιατί ήθελε να είναι σίγουρη ότι κάποια θα φροντίζει τον τυφλό γιο της όταν εκείνη θα έχει πεθάνει, Φαίνεται όμως ότι ο Μπόρχες δεν άντεξε για πολύ μακριά από τη μανούλα...
Σ' αυτή τη φωτογραφία, η δίχρονη Βιρτζίνια Γουλφ βρίσκεται στην αγκαλιά της μητέρας της, της οποίας ο ξαφνικός θάνατος στα 13 της χρόνια σημάδεψε τη ζωή της -και ποιου παιδιού δε σημαδεύει τη ζωή άλλωστε; Οι αναμνήσεις από τη μητέρα της αλλά και το πώς με την απώλειά της χάθηκαν οι ισορροπίες σε όλη την οικογένεια περιγράφονται στο αυτοβιογραφικό αριστούργημά της "Μέχρι τον Φάρο". Αν θα πρότεινα ένα μόνο βιβλίο για τούτο το καλοκαίρι, θα ήταν αυτό.
Όταν ο ποιητής Αρσένι Ταρκόφσκι εγκατέλειψε την οικογένειά του, ο γιος του Αντρέι, που ήταν τότε τεσσάρων ετών, έμεινε με τη μητέρα του, την αδερφή του και τη γιαγιά του. Ίσως αυτή η έντονη γυναικεία παρουσία στη ζωή του να σχετίζεται με την τρυφερότητα και τη ζεστασιά που αποπνέουν οι εικόνες του. Η ίδια η μητέρα του πάντως έχει παίξει στον εν πολλοίς αυτοβιογραφικό Καθρέφτη. Η επόμενη, μετά τον Καθρέφτη ταινία του, η Νοσταλγία, είχε κι αυτή πολλά αυτοβιογραφικά στοιχεία, όπως αυτό το απόσπασμα , που ανέβασα στο bibliokult την περσινή Μέρα της Μητέρας.
Δε νομίζω να υπάρχει μεγαλύτερος πόνος από αυτόν της μάνας που χάνει το παιδί της -κι είναι όλος αποτυπωμένος στο πρόσωπο της μητέρας του αυτόχειρα ποιητή Μαγιακόφσκι. Πώς μπορούν να κρατηθούν στη ζωή όταν χάνουν ό,τι αγαπούν περισσότερο; Νομίζω ότι η ίδια τους η αγάπη για το παιδί τους είναι που τις κρατά στη ζωή· όσο μένουν ζωντανές, μένει ζωντανή η θύμηση του παιδιού τους, μένει ζωντανό κάτι από το αγαπημένο πρόσωπο που δεν υπάρχει πια κι αυτό είναι αρκετό για να μπορέσουν εκείνες να συνεχίσουν να υπάρχουν.
Η μητέρα του Αλμπέρ Καμύ, τον οποίο μεγάλωσε μόνη με πάρα πολλές στερήσεις, αγγίζει με τρυφερότητα τη φωτογραφία του γιου της, που σκοτώθηκε σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα στις 4 Ιανουαρίου του 1960, λίγο πριν κλείσει τα 47 του χρόνια.
Πολλές φορές ένα βιβλίο δίνει την έμπνευση για ένα σενάριο ταινίας και κάποιες -λιγότερες- για ένα τραγούδι. Παρακάτω λοιπόν παραθέτονται τίτλοι γνωστών τραγουδιών των οποίων οι στίχοι είναι εμπνευσμένοι από γνωστά βιβλία. Ποια είναι αυτά; Οι απαντήσεις (που όπως πάντα βρίσκονται στα σχόλια) μας δίνουν και μια μικρή ιδέα για τις αναγνωστικές προτιμήσεις αγαπημένων καλλιτεχνών.
Είναι φανερό στο bibliokult πόσο μ' αρέσουν οι λίστες κι ακόμα πόσο μ' αρέσουν τα κόμικς του Grant Snider - μάλιστα οι δικές του λίστες μ' αρέσουν τόσο, που θα' θελα να γινόμασταν φίλοι· φαντάζομαι ότι θα πηγαίναμε για περπάτημα και θα μιλούσαμε όλη την ώρα για βιβλία και δίσκους, θ' ακούγαμε ο ένας τον άλλο με προσοχή και θα γελούσαμε συγκρατημένα με τ' αστεία μας, ενώ στις (σπάνιες) διαφωνίες μας θ' αντικρούαμε με ευγένεια τα επιχειρήματα του άλλου. Επειδή όμως δε γνωριζόμαστε καν και δεν έχω την ευκαιρία να συζητήσω μαζί του και να του πω τη δική μου εκδοχή της παραπάνω υπέροχης λίστας του με τους αγαπημένους του δίσκους, θα τα γράψω εδώ στο μπλογκ, σαν γράμμα σε μπουκάλι που θα το ρίξω στον ωκεανό του ίντερνετ. Έχουμε και λέμε λοιπόν...
Δίσκοι που αγαπώ από τότε που ήμουν παιδί: Σ' αυτή την κατηγορία θα συμφωνήσω με τον Snider και την επιλογή του Abbey Road. Και όλων των δίσκων των Beatles. Και μερικών του Σαββόπουλου.
Δίσκοι που έχω ν' ακούσω από το λύκειο: Μμμ... μάλλον το Zooropa των U2.
Δίσκοι που τους αρέσει ο χορός: Ο βασιλιάς είναι ο Elvis κι αν πρέπει να διαλέξω δίσκο, διαλέγω το Elvis From Hawaii.
Δίσκοι που παραείναι έξυπνοι για μένα: ΤοRemain In Light. Για την ακρίβεια, όλοι οι δίσκοι του David Byrne, είτε με τους Talking Heads είτε οι προσωπικοί του -παραείναι ξερός κι εγκεφαλικός για μένα ο ήχος του.
Δίσκοι - πρότυπα του cool: Άαα... εδώ είναι πάρα πολλοί. Το Alladin Insane και το Low του David Bowie, το Freewheelin Bob Dylan και το Highway 61 Revisited του Bob Dylan, το Horses της Patti Smith κι ένα σωρό άλλα.
Δίσκοι που οι φίλοι μου δε μπορούν ν' αντέξουν: Έχω την εντύπωση ότι όταν ακούω φολκ για περισσότερο από μία ώρα, οι δικοί μου άνθρωποι στρέφουν το βλέμμα προς τον ουρανό με απόγνωση και ζητούν από τον θεό να τους δώσει δύναμη.
Δίσκοι που με βοηθούν να χαλαρώσω: Το Forever Changes των Love.
Δίσκοι που προσπαθώ να βρω το κουράγιο να τους μιλήσω: Το Bryter Lyter του Nick Drake.
Και δύο κατηγορίες που αποτελούν δική μου προσθήκη:
Δίσκοι - ένοχη απόλαυση: Θα μαζέψω όλο μου το θάρρος και θα το πω χωρίς (πολλή) ντροπή, το Appetite For Destruction των Guns and Roses.
Δίσκοι που νιώθω ένοχη επειδή δεν τους απολαμβάνω: Εντάξει, δεν είναι ότι με βαραίνουν οι ενοχές επειδή δε μ' αρέσει ένας δίσκος, πάντα όμως αναρωτιόμουν γιατί νιώθω δυσφορία ακούγοντας το Closer των Joy Division, ενώ οι άλλοι το θεωρούν αριστούργημα.
Ο David Bowie είναι ένα από τα ιερά τοτέμ αυτού του μπλογκ -μαζί με τη Marilyn και τους Beatles- και γιορτάζουμε τα γενέθλιά του κάθε χρόνο με πολλή αγάπη, αν και, για να λέμε την αλήθεια, χωρίς καμιά ακρίβεια: πότε μια μέρα πριν, πότε μια μέρα μετά, πότε πέντε μέρες μετά... Δεν έχει σημασία όμως, είμαι το ίδιο πιστή όσο και οι παρακάτω φαν· η μόνη διαφορά με τους μεν Brian Jonestown Massacre είναι ότι εγώ δεν αγαπώ τον David Bowie από έξι χρονών (θα ήμουν πολύ κουλ πιτσιρίκι, όμως όχι, στα έξι άκουγα τα παπάκια) αλλά από τα δεκαπέντε, με τα δε κορίτσια, ότι, παρ' όλο που άνετα θα φόραγα κι εγώ μια τέτοια μπλούζα (αν την ξετρύπωνα κάπου), θα απέφευγα το σατέν σορτσάκι...
Η σύνδεση μεταξύ Χριστουγέννων και παραμυθιών είναι σχεδόν αυτονόητη αλλά όχι και η
σύνδεση αυτών των δύο με τον David Bowie, που δεν είναι ακριβώς ο τύπος που θα μπορούσε να πρωταγωνιστεί σε ταινία του Ντίσνεϊ για όλη την οικογένεια ... Κι όμως, o Bowie είναι αυτός που κάνει την εισαγωγή στον "Χιονάνθρωπο", ένα τρυφερό χριστουγεννιάτικο παραμύθι που διασκευάστηκε για την τηλεόραση το 1982 και έκτοτε αγαπήθηκε
τόσο, που έγινε αμέσως αγγλική παράδοση για τις μέρες των
Χριστουγέννων. Πρόκειται για ένα βραβευμένο παιδικό βιβλίο του Raymond
Briggs, το οποίο αφηγείται χωρίς λόγια την περιπέτεια που έζησαν το βράδυ των Χριστουγέννων ένα παιδί κι ένας χιονάνθρωπος. Προχωρά όμως πιο βαθιά από μια απλή χριστουγεννιάτικη ιστορία, καθώς μιλά για την ανάγκη των παιδιών για μαγεία αλλά και φιλία. Ο
συγγραφέας ωστόσο αρνείται να δώσει χαρούμενο τέλος στην ιστορία του: τα
παιδιά χρειάζονται ίσες ποσότητες μαγείας και πραγματικότητας για να
είναι ευτυχισμένα.
Είναι τέτοια η ανυπομονησία και η χαρά μου για τα Χριστούγεννα, που όχι μόνο ετοιμάζομαι να στολίσω χριστουγεννιάτικο δέντρο, αλλά σκέφτομαι σοβαρά να ντυθώ εγώ η ίδια χριστουγεννιάτικο δέντρο, όπως ο αγαπημένος Ντέιβιντ στην παρακάτω φωτογραφία. Και ξέρετε τώρα, τα έχουμε ξαναπεί, τον λόγο του Μπάουι τον έχω ευαγγέλιο. Ίσως, μάλιστα, μια τέτοια εμφάνιση να είναι η μοναδική πιθανότητα να με προσέξουν οι μαθητές, που, όσο πλησιάζουν τα Χριστούγεννα, το μυαλό τους αρνείται να σκεφτεί οτιδήποτε άλλο πέρα από δώρα και μελομακάρονα...
"Η φωνή από την τηλεοθόνη εξακολουθούσε να αφηγείται ιστορίες για αιχμαλώτους, λάφυρα, σφαγές, αλλά ο θόρυβος έξω είχε κοπάσει λίγο. Τα γκαρσόνια ξαναγύριζαν στη δουλειά τους. Ένα απ' αυτά πλησίασε τον Ουίνστον με τη μπουκάλα του τζιν. Ο Ουίνστον, βυθισμένος σ' ένα ευτυχισμένο όνειρο, ούτε καν πρόσεξε πως γέμιζαν το ποτήρι του. Τώρα δεν έτρεχε πια, ούτε ζητωκράυγαζε. Είχε γυρίσει πίσω στο Υπουργείο Αγάπης. Όλα είχαν συγχωρεθεί, και η ψυχή του ήταν άσπιλη σαν το χιόνι. Ήταν στο σκαμνί του κατηγορούμενου και ομολογούσε τα πάντα, ενοχοποιούσε τους πάντες. Προχωρούσε στο διάδρομο με τ' άσπρα πλακάκια, έχοντας την αίσθηση ότι περπατάει μέσα στον ήλιο και ένας φύλακας οπλισμένος τον ακολουθούσε από πίσω. Η σφαίρα που περίμενε τόσον καιρό, περνούσε μέσα στο μυαλό του.
Κοίταξε το τεράστιο πρόσωπο. Του χρειάστηκαν σαράντα χρόνια για να μάθει τι είδους χαμόγελο κρυβόταν πίσω απ' το μαύρο μουστάκι. Ω σκληρή, ανώφελη παρεξήγηση! Ω πεισματάρη που εξορίστηκες με τη θέλησή σου από την πατρική αγκαλιά! Δυο δάκρυα που μύριζαν τζιν κύλησαν στα πλάγια της μύτης του. Αλλά όλα ήταν εντάξει, όλα πήγαιναν καλά, ο αγώνας είχε τελειώσει. Είχε κερδίσει τη μάχη με τον εαυτό του. ΑΓΑΠΟΥΣΕ το Μεγάλο Αδερφό."
Υ.Γ.: Η ενότητα audiovisual delight βασίζεται στην εξής ιδέα: Ως αφετηρία υπάρχει ένα σημαντικό έργο της παγκόσμιας λογοτεχνίας, από το οποίο αντιγράφω ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα και το συνδυάζω με μια φωτογραφία που, κατά τη γνώμη μου, απηχεί την ατμόσφαιρα του έργου. Στη συνέχεια, συνδέω με link από το youtube ένα τραγούδι εμπνευσμένο από το συγκεκριμένο έργο με μια φράση του κειμένου που θα μπορούσε να έχει αποτελέσει την πηγή έμπνευσης, τη βάση του τραγουδιού.
Την αγάπη μου για τις λίστες την έχω ήδη δηλώσει σε αυτό το post, οπότε είναι φυσικό να επανέρχομαι σε ένα αγαπημένο θέμα. Αναφορικά με τις λίστες, λοιπόν, δύο είναι τα πράγματα που μ' αρέσουν: να καταρτίζω τις δικές μου και να διαβάζω των άλλων. Βέβαια, οι δικές μου είναι του τύπου "πέντε ταινίες για να δεις στο σπίτι ένα βροχερό Σαββατόβραδο" ή "οι δέκα πιο αντιπαθητικοί λογοτεχνικοί ήρωες", δηλαδή λίστες στις οποίες έχω περιορίσει το εύρος των επιλογών, ενώ μια λίστα με τα αγαπημένα μου βιβλία ή τα αγαπημένα μου τραγούδια θα ήταν αδύνατη. Πώς μπορεί κανείς να τα θυμηθεί όλα τη στιγμή που κάθεται να τα γράψει; Πώς μπορεί να τα χωρέσει σε μια λίστα; Γιατί αυτό και όχι το άλλο; Θα έγραφα και θα έσβηνα όλη την ώρα και ποτέ δε θα ήμουν ικανοποιημένη... Γι' αυτό προτιμώ να διαβάζω τις λίστες των άλλων, κι όταν λέω των άλλων, εννοώ βέβαια αυτών που εκτιμώ και θαυμάζω. Μ' αρέσει να διαπιστώνω κοινές προτιμήσεις, οι οποίες λειτουργούν σαν ένα είδος επιβράβευσης για τις δικές μου επιλογές και με κάνουν να αισθάνομαι ότι υπάρχει κάτι κοινό που μας συνδέει (ας πούμε, ο David Bowie κι εγώ συνδεόμαστε με την κοινή μας αγάπη για τον Howard Zinn, αν δεν είναι αυτός αρκετά δυνατός δεσμός, ποιος είναι;;;). Ακόμα περισσότερο όμως, μ' αρέσει το ότι λειτουργούν σαν οδηγός και μου προτείνουν νέες επιλογές, που, κατά πάσα πιθανότητα θα είναι πετυχημένες. Ως εκ τούτου, μετά από πολύχρονη ιντερνετική περιήγηση σε κάθε είδους λίστες και με τη βοήθεια του Σ.Μ., σας παρουσιάζω μερικές που, κατά τη γνώμη μου, είναι έγκυρες και μπορούν να σας αποκαλύψουν αριστουργήματα τα οποία ίσως δε γνωρίζετε ή δεν έχετε μπει στον κόπο να ψάξετε περισσότερο.
Ας αρχίσουμε με τις ταινίες: Σύμφωνα με το Βρετανικό Ινστιτούτο Κινηματογράφου (BFI), οι δέκα καλύτερες ταινίες όλων των εποχών, είναι οι εξής:
Ο Δεσμώτης του Ιλίγγου (Vertigo), Alfred Hitchcock
Και πάμε τώρα στο πιο δύσκολο, στη λίστα με τα 100 καλύτερα βιβλία όλων των εποχών. Η πιο έγκυρη, και μάλιστα μια απ' τις λίγες που δε μεροληπτούν υπέρ της αγγλόφωνης λογοτεχνίας, είναι αυτή που κατάρτισαν οι νορβηγικές λέσχες ανάγνωσης σε συνεργασία με το Νορβηγικό Ινστιτούτο Νόμπελ, καταχωρώντας τις λίστες 100 συγγραφέων από 54 χώρες, μεταξύ των οποίων ο Μίλαν Κούντερα, η Ντόρις Λέσινγκ και ο Κάρλος Φουέντες. Η λίστα αυτή είναι αλφαβητική, με εξαίρεση το πρώτο έργο, που είναι ο Δον Κιχώτης του Θερβάντες.
Λοιπόν, αν αυτή τη στιγμή είχα τη δυνατότητα να πάω ένα ταξίδι, θα πήγαινα στο Τορόντο. Ουδέποτε είχε περάσει από το μυαλό μου ως προορισμός, μου φαινόταν κάπως βαρετό, αλλά να που χρειάστηκαν δύο μόνο αναρτήσεις, αυτή κι η προηγούμενη, για ν' αλλάξω γνώμη. Τώρα σκέφτομαι ότι θα ήταν καταπληκτικά γιατί θα πήγαινα ΚΑΙ στο type books ΚΑΙ στην πινακοθήκη του Οντάριο, όπου, ως το τέλος του Νοεμβρίου, όπως διάβασα στο www.openculture.com πριν λίγο, υπάρχει έκθεση αφιερωμένη στον David Bowie, με περισσότερα από 300 προσωπικά του αντικείμενα, όπως φωτογραφίες και διάφορα χειρόγραφα, συν (μισό λεπτό να πάρω βαθειά ανάσα) μια λίστα με τα 100, κατά τη γνώμη του, κορυφαία βιβλία! Δε χρειάζεται σ' αυτό το σημείο ν' αρχίσω να μιλάω για το πόσο μ' αρέσει ο Bowie, το έχω κάνει στην πρώτη- πρώτη ανάρτηση του blog κι άλλωστε είναι αμαρτία να επικαλούμαστε το όνομα του θεού επί ματαίω, το λένε κι οι Δέκα Εντολές.
Έχω όμως την εντύπωση ότι η λίστα έχει ενδιαφέρον και για τους μη οπαδούς του Bowie, αφ'ενός επειδή ο ίδιος είναι φανατικός αναγνώστης κι αφ'ετέρου επειδή, όποια περσόνα κι αν υιοθετήσει, δεν παύει να είναι "ο άνθρωπος που έπεσε στη Γη", επομένως οι επιλογές του δεν πρόκειται να είναι συνηθισμένες. Πραγματικά, ρίχνοντας μια γρήγορη ματιά, διαπιστώνουμε ότι τα διαβάσματά του καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα: μυθιστόρημα, ποίηση, ιστορία, φεμινισμός, ιστορία του ροκ εντ ρολ, κόμικς και λοιπά. Επίσης, είναι ωραίο να βλέπω στη λίστα κάποια βιβλία που αγαπώ κι εγώ πολύ, όπως "τα άσματα του Μαλντορόρ", του Λωτρεαμόν και την "Ιστορία του λαού των Ηνωμένων Πολιτειών" του Χάουαρντ Ζιν και είναι ακόμα πιο ωραίο που επισημαίνω βιβλία που δεν έχω διαβάσει αλλά τα έχω στα υπ' όψιν, όπως το "Ο Μαιτρ κι η Μαργαρίτα" του Μπουλγκάκοφ , "Ο Γατόπαρδος" του Λαμπεντούζα και "τα Μονοπάτια των Τραγουδιών" του Μπρους Τσάτουιν, μιας και τώρα μου φαίνεται ότι έχω έναν ακόμα λόγο για να τα διαβάσω. Πιο πολύ όμως χαίρομαι που ανακαλύπτω βιβλία που δε γνώριζα καν την ύπαρξή τους, αλλά μου κεντρίζουν τόσο το ενδιαφέρον που θέλω να ξεκινήσω το διάβασμα τώρα αμέσως, όπως το "The sailor who fell from grace with the sea" του Yukio Mishima και το "Sexual Personae: Art and Decadence from Nefertiti to Emily Dickinson" της Camille Paglia. Άντε, τώρα σταματάω, πάω να προλάβω τη βιβλιοθήκη, να δω αν έχει κανένα απ' αυτά τα βιβλία. Πρέπει να' χει πάρει το μάτι μου το "Ο Μαιτρ κι η Μαργαρίτα". Θα το διαβάσω ακούγοντας το station to station. Such is the stuff from where dreams are woven, που λέει κι ο λεπτός, λευκός Δούκας.
David Bowie's Top 100 Must Read Books:
The Age of American Unreason, Susan Jacoby, 2008 The Brief Wondrous Life of Oscar Wao, Junot Diaz, 2007 The Coast of Utopia (trilogy), Tom Stoppard, 2007 Teenage: The Creation of Youth 1875-1945, Jon Savage, 2007 Fingersmith, Sarah Waters, 2002 The Trial of Henry Kissinger, Christopher Hitchens, 2001 Mr. Wilson’s Cabinet of Wonder, Lawrence Weschler, 1997 A People’s Tragedy: The Russian Revolution 1890-1924, Orlando Figes, 1997 The Insult, Rupert Thomson, 1996 Wonder Boys, Michael Chabon, 1995 The Bird Artist, Howard Norman, 1994 Kafka Was The Rage: A Greenwich Village Memoir, Anatole Broyard, 1993 Beyond the Brillo Box: The Visual Arts in Post-Historical Perspective, Arthur C. Danto, 1992 Sexual Personae: Art and Decadence from Nefertiti to Emily Dickinson, Camille Paglia, 1990 David Bomberg, Richard Cork, 1988 Sweet Soul Music: Rhythm and Blues and the Southern Dream of Freedom, Peter Guralnick, 1986 The Songlines, Bruce Chatwin, 1986 Hawksmoor, Peter Ackroyd, 1985 Nowhere To Run: The Story of Soul Music, Gerri Hirshey, 1984 Nights at the Circus, Angela Carter, 1984 Money, Martin Amis, 1984 White Noise, Don DeLillo, 1984 Flaubert’s Parrot, Julian Barnes, 1984 The Life and Times of Little Richard, Charles White, 1984 A People’s History of the United States, Howard Zinn, 1980 A Confederacy of Dunces, John Kennedy Toole, 1980 Interviews with Francis Bacon, David Sylvester, 1980 Darkness at Noon, Arthur Koestler, 1980 Earthly Powers, Anthony Burgess, 1980 Raw (a ‘graphix magazine’) 1980-91 Viz (magazine) 1979 – The Gnostic Gospels, Elaine Pagels, 1979 Metropolitan Life, Fran Lebowitz, 1978 In Between the Sheets, Ian McEwan, 1978 Writers at Work: The Paris Review Interviews, ed. Malcolm Cowley, 1977 The Origin of Consciousness in the Breakdown of the Bicameral Mind, Julian Jaynes, 1976 Tales of Beatnik Glory, Ed Saunders, 1975 Mystery Train, Greil Marcus, 1975 Selected Poems, Frank O’Hara, 1974 Before the Deluge: A Portrait of Berlin in the 1920s, Otto Friedrich, 1972 In Bluebeard’s Castle : Some Notes Towards the Re-definition of Culture, George Steiner, 1971 Octobriana and the Russian Underground, Peter Sadecky, 1971 The Sound of the City: The Rise of Rock and Roll, Charlie Gillete, 1970 The Quest For Christa T, Christa Wolf, 1968 Awopbopaloobop Alopbamboom: The Golden Age of Rock, Nik Cohn, 1968 The Master and Margarita, Mikhail Bulgakov, 1967 Journey into the Whirlwind, Eugenia Ginzburg, 1967 Last Exit to Brooklyn, Hubert Selby Jr. , 1966 In Cold Blood, Truman Capote, 1965 City of Night, John Rechy, 1965 Herzog, Saul Bellow, 1964 Puckoon, Spike Milligan, 1963 The American Way of Death, Jessica Mitford, 1963 The Sailor Who Fell From Grace With The Sea, Yukio Mishima, 1963 The Fire Next Time, James Baldwin, 1963 A Clockwork Orange, Anthony Burgess, 1962 Inside the Whale and Other Essays, George Orwell, 1962 The Prime of Miss Jean Brodie, Muriel Spark, 1961 Private Eye (magazine) 1961 – On Having No Head: Zen and the Rediscovery of the Obvious, Douglas Harding, 1961 Silence: Lectures and Writing, John Cage, 1961 Strange People, Frank Edwards, 1961 The Divided Self, R. D. Laing, 1960 All The Emperor’s Horses, David Kidd,1960 Billy Liar, Keith Waterhouse, 1959 The Leopard, Giuseppe Di Lampedusa, 1958 On The Road, Jack Kerouac, 1957 The Hidden Persuaders, Vance Packard, 1957 Room at the Top, John Braine, 1957 A Grave for a Dolphin, Alberto Denti di Pirajno, 1956 The Outsider, Colin Wilson, 1956 Lolita, Vladimir Nabokov, 1955 Nineteen Eighty-Four, George Orwell, 1949 The Street, Ann Petry, 1946 Black Boy, Richard Wright, 1945 The Portable Dorothy Parker, Dorothy Parker, 1944 The Outsider, Albert Camus, 1942 The Day of the Locust, Nathanael West, 1939 The Beano, (comic) 1938 – The Road to Wigan Pier, George Orwell, 1937 Mr. Norris Changes Trains, Christopher Isherwood, 1935 English Journey, J.B. Priestley, 1934 Infants of the Spring, Wallace Thurman, 1932 The Bridge, Hart Crane, 1930 Vile Bodies, Evelyn Waugh, 1930 As I lay Dying, William Faulkner, 1930 The 42nd Parallel, John Dos Passos, 1930 Berlin Alexanderplatz, Alfred Döblin, 1929 Passing, Nella Larsen, 1929 Lady Chatterley’s Lover, D.H. Lawrence, 1928 The Great Gatsby, F. Scott Fitzgerald, 1925 The Waste Land, T.S. Eliot, 1922 BLAST, ed. Wyndham Lewis, 1914-15 McTeague, Frank Norris, 1899 Transcendental Magic, Its Doctrine and Ritual, Eliphas Lévi, 1896 Les Chants de Maldoror, Lautréamont, 1869 Madame Bovary, Gustave Flaubert, 1856 Zanoni, Edward Bulwer-Lytton, 1842 Inferno, from the Divine Comedy, Dante Alighieri, about 1308-1321 The Iliad, Homer, about 800 BC
Πολλές φορές έχει τύχει να επιλέξουμε ένα βιβλίο επειδή το εξώφυλλο μας τράβηξε την προσοχή αλλά τελικά δεν αποδείχθηκε αυτό που περιμέναμε. Μου' χει συμβεί κι εμένα αρκετές φορές, μία όμως είναι αυτή που θυμάμαι χαρακτηριστικά. Το μακρινό 1991, όταν ήμουν ακόμα στην τελευταία τάξη του δημοτικού, έφεραν δώρο στους γονείς μου ένα βιβλίο του Hanif Kureishi, "ο Βούδας των Προαστείων", από τις εκδόσεις Οδυσσέας. Ο συγγραφέας είχε γίνει γνωστός στην Ελλάδα από το σενάριο της ταινίας "Ωραίο μου Πλυντήριο", για την οποία μάλιστα είχε βραβευτεί με Όσκαρ πρωτότυπου σεναρίου, και αυτό ήταν το πρώτο του μυθιστόρημα. Το βιβλίο πρέπει να υπάρχει ακόμα στη βιβλιοθήκη των γονιών μου, αν βέβαια έχει γλιτώσει από τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις της μάνας μου, στις οποίες δε δείχνει κανένα έλεος σε κανέναν, ούτε στα βιβλία. Το εξώφυλλο λοιπόν ήταν χαρούμενο και πολύχρωμο, με κόκκινο φόντο και κολλάζ διαφόρων προσώπων. Έμοιαζε κάπως με αυτό της αγγλικής έκδοσης, αλλά δεν ήταν ακριβώς έτσι. Βλέποντάς το, σκέφτηκα ότι είχε γίνει κάποιο λάθος: ένα βιβλίο με τέτοιο εξώφυλλο δεν μπορεί ν' απευθύνεται σε μεγάλους, σίγουρα απευθύνεται σε παιδιά. Αποφάσισα λοιπόν ν' αποκαταστήσω το λάθος, όχι επισημαίνοντάς το, αλλά επιστρέφοντάς το βιβλιό στον φυσικό του αποδέκτη, δηλαδή εμένα. Όσοι γνωρίζουν το περιεχόμενο του μυθιστορήματος έχουν αρχίσει ήδη να γελάνε. Οι υπόλοιποι θ' αρχίσουν σε λίγο.
Πρόκειται στην ουσία για ένα βιβλίο ενηλικίωσης, καθώς μιλάει για το πέρασμα ενός νέου στην ενήλικη ζωή μέσα από διάφορες εμπειρίες που διαμορφώνουν εν τέλει την προσωπικότητά του. Υπάρχουν πάρα πολλά τέτοια βιβλία, όπως το "Πορτραίτο του Καλλιτέχνη σε Νεαρή Ηλικία" του Joyce ή ακόμα και το "Μαγικό Βουνό" του Mann, για ν' αναφέρουμε δύο απ' τα καλύτερα δείγματα του είδους. Ο "Βούδας των Προαστείων" μιλά για έναν νέο που, μεγαλώνοντας στα προάστεια του Λονδίνου τη δεκαετία του 70, ονειρεύεται να ξεφύγει από τη μιζέρια τους και να κατακτήσει τη μεγάλη πόλη. Πρόκειται εν πολλοίς για ένα αυτοβιογραφικό κείμενο μιας και ο Καρίμ, ο ήρωας του βιβλίου, είναι μισός Άγγλος και μισός Πακιστανός, όπως και ο ίδιος ο Kureishi, που επίσης μεγάλωσε σε λονδρέζικο προάστειο την ίδια περίπου εποχή. Ο Καρίμ πράγματι μετακομίζει στο Λονδίνο και ρίχνεται με μανία σε όλα όσα ονειρευόταν: ξέφρενα πάρτυ, ναρκωτικά, άφθονο ελεύθερο σεξ και γνωριμία με ανθρώπους όλων των ειδών και των κοινωνικών τάξεων, όπως η μητριά του η Εύα, που προσπαθεί με κάθε τρόπο να αναρριχηθεί στην "καλή" κοινωνία του Λονδίνου ή η ερωμένη του η Έλινορ, η οποία, αν και μεγαλοαστή, προσποιείται ότι ανήκει στην εργατική τάξη. Σ' ολο το βιβλίο παρακολουθούμε τον Καρίμ να ζει διάφορες εμπειρίες και παράλληλα να προσπαθεί να βρει την ταυτότητά του, πράγμα δύσκολο για κάθε νέο και ακόμα δυσκολότερο για κάποιον μισό Πακιστανό- μισό Άγγλο. Ωραία όλα αυτά. Όχι όμως όταν είσαι 11 χρονών. Σ' αυτή την ηλικία δεν έχεις ιδέα ούτε από αγωνιώδη αναζήτηση ταυτότητας ούτε από επώδυνη περιπέτεια ενηλικίωσης. Το μόνο που βλέπεις διαβάζοντας ένα τέτοιο βιβλίο είναι ότι υπάρχουν άνθρωποι που κάνουν έρωτα από απλή ευχαρίστηση, χωρίς καν να είναι ερωτευμένοι και επίσης παίρνουν ναρκωτικά με δική τους πρωτοβουλία, χωρίς να τους τα έχει ρίξει κάποιος στο ποτό, και μετά συνεχίζουν να ζουν κανονικά, αντί να καταλήγουν στις δημόσιες τουαλέτες με μια σύριγγα καρφωμένη στο μπράτσο τους. Ω Θεέ μου. Ω ΘΕΕ ΜΟΥ. Τι πράγματα ήταν αυτά; Σε τι κόσμο ζούσα; Το βιβλίο αυτό κλόνιζε τη σταθερή εικόνα που είχα φτιάξει για τον κόσμο με τη βοήθεια της μαμάς μου, της δασκάλας μου και της τηλεόρασης. Ο υπερσυντηρητικός εντεκάχρονος εαυτός μου ήταν αηδιασμένος. Παρ 'όλα αυτά, συνέχισα να διαβάζω το βιβλίο μέχρι τέλους, με τη γλυκειά έξαψη που νιώθουμε όταν κάνουμε κάτι απαγορευμένο. Και μετά επέστρεψα στη μακάρια καθημερινότητα ενός εντεκάχρονου παιδιού.
Ξαναδιάβασα το "Βούδα των Προαστείων" όταν τελείωνα το λύκειο. Μπορεί να μη μεγάλωνα στο Λονδίνο της δεκαετίας του 70 και να μην ήμουν τόσο τολμηρή και ανήσυχη όσο ο ήρωας, όμως ταυτιζόμουν απόλυτα μαζί του όταν, κλεισμένος στο εφηβικό του δωμάτιο, αργά τη νύχτα, άκουγε τους δίσκους του και ένιωθε έτοιμος να κατακτήσει τον κόσμο που, στα δικά του μάτια, ταυτιζόταν με το κέντρο του Λονδίνου και στα δικά μου με το κέντρο της Αθήνας.
Χρόνια μετά, καθώς περπατούσα στο Brixton του Λονδίνου, μπήκα σ' ένα βιβλιοπωλείο με βιβλία από δεύτερο χέρι. Την προσοχή μου τράβηξε ένα βιβλίο με πολύ απλό εξώφυλλο, κίτρινο με μαύρα γράμματα, το Intimacy ("Οικειότητα" ή ίσως "Εγγύτητα" - τι ωραία που είναι τα διλημματα της μετάφρασης!) του Kureishi. Θυμήθηκα την επεισοδιακή πρώτη μας γνωριμία και το αγόρασα. Διαβάζοντας το, ένιωθα ότι ξανασυναντούσα τον Καρίμ, όταν πια είχε ενηλικιωθεί για τα καλά και βίωνε την περιβόητη κρίση της μέσης ηλικίας. Άλλωστε, γι' αυτό ακριβώς μιλούσε το βιβλίο.
Ο ήρωας, από Πακιστανό πατέρα και Αγγλίδα μάνα, που μεγάλωσε στα προάστεια του Λονδίνου και κέρδισε το Όσκαρ σεναρίου πριν ακόμα κλείσει τα 30, δηλώνει στην πρώτη παράγραφο του βιβλίου ότι πρόκειται να εγκαταλείψει τη γυναίκα του και τους δυό γιους του. Ο Kureishi το έγραψε αμέσως μετά το χωρισμό του με την επι δέκα χρόνια σύζυγό του, με την οποία είχε δύο γιούς. Πραγματικά εκπλήσσομαι που μπήκε στον κόπο έστω ν' αλλάξει τα ονόματα των ηρώων. Διαβάζοντας, ανακάλυψα ότι ο ήρωας δεν είχε ωριμάσει ούτε στο ελάχιστο. Σαν όλα τα παιδιά, γκρινιάζει για τους άλλους και το τι κάνουν ή δεν κάνουν σε σχέση μ' εκείνον αλλά δεν του περνά καν από το μυαλό να εξετάσει τι κάνει και τι δεν κάνει εκείνος σε σχέση μ' αυτούς. Παραμένει εγωκεντρικός, νάρκισσος και ανεύθυνος αλλά παράλληλα, σ' όλο το κείμενο επιδίδεται σε μια φοβερά ψυχοφθόρα αυτολύπηση και αυτοταπείνωση. Στέκεται πελαγωμένος μπροστά στη ζωή του και τις επιλογές του και προσπαθεί να εντοπίσει ποιος είναι και τι θα τον κάνει ευτυχισμένο. Στο μεταξύ, τρέφει μέσα του την αυταπάτη ότι μπορεί να ξαναγυρίσει στην ανεμελιά και την παντοδυναμία της νεότητας αν παρατήσει τα δεσμά μιας συμβατικής οικογενειακής ζωής και ζήσει μαζί με τη νεαρή ερωμένη του. Ο τρόπος με τον οποίο τα εξομολογείται όλα αυτά ο αφηγητής και οι λεπτομέρειες που μοιράζεται με τον αναγνώστη είναι τόσο προσωπικά, που μερικές φορές νιώθεις άβολα με το βαθμό της οικειότητας. Στο τέλος, εγκαταλείπει την οικογένειά του αλλά αυτό δε μειώνει το υπαρξιακό του άγχος, ούτε τον φέρνει πιο κοντά στην αυτογνωσία. Τελειώνοντας το βιβλίο χαμογέλασα, σκεπτόμενη ότι αν το είχα διαβάσει στην ηλικία των 11 ετών, θα μισούσα τον ήρωα με όλες μου τις δυνάμεις. Μη σας πω ότι θα το έκρυβα ως άκρως ακατάλληλο για γονείς... Όταν το διάβασα όμως απείχα πια αρκετά από εκείνη την ηλικία και τα συναισθήματά μου ήταν τελείως διαφορετικά. Ήταν πολύ ενδιαφέρον, ειδικά για μια γυναίκα, να αποκτά πρόσβαση στον τρόπο σκέψης ενός τέτοιου τύπου, για τον οποίο ένιωθα βέβαια μια κάποια περιφρόνηση αλλά κυρίως θλίψη και οίκτο για τα χρόνια που άφησε να περάσουν χωρίς να μπορέσει να διαλύσει τις ναρκισσιστικές του αυταπάτες. Κι αυτό όμως ανθρώπινο είναι. Με τον καιρό, έμαθα να είμαι πιο επιεικής με τους ανθρώπους και τις αδυναμίες τους. Φαίνεται ότι εγώ, σε αντίθεση με τον Kureishi και τους ήρωές τους, είχα μεγαλώσει αρκετά από την πρώτη μας συνάντηση...
Υ.Γ. 1: Δε γνωρίζω αν "Ο Βούδας των Προαστείων" κυκλοφορεί ακόμα στην ελληνική αγορά. Στην αναζήτησή μου στο ίντερνετ δεν μπόρεσα να βρω εικόνα του βιβλίου. Το "Intimacy" κυκλοφορεί με τον τίτλο "Οικείες Απιστίες", από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Μου φαίνεται όμως ότι ο τίτλος αυτός περιορίζει το θέμα του βιβλίου σε μια απλή ιστορία απιστίας, οπότε είμαι αρνητικά προκατειλημμένη απέναντι στη μετάφραση.
Υ.Γ. 2: "Ο Βούδας των Προαστείων" γυρίστηκε σε μίνι σειρά για το BBC το 1993. Τη μουσική είχε γράψει ο David Bowie.
Εχθές ήταν τα γενέθλια του David Bowie...Μη νομίζετε ότι το ξέχασα, δε θα μπορούσε να γίνει αυτό, απλώς η γενέθλια ανάρτηση έγινε στο προηγούμενο blog, τη μαγική βιβλιοθήκη, που από σήμερα σταμάτησε να υπάρχει, ή μάλλον να χρησιμοποιείται. Παρ'όλα αυτά, τι σχέση έχει ο David Bowie σε ένα blog που υποτίθεται ότι είναι μόνο για τη λογοτεχνία αλλά…είναι ο David Bowie,
εντάξει; Έχει θέση σε οποιοδήποτε blog, πόσο μάλλον στο δικό μου. Μου
αρέσουν όλα τα τραγούδια του, από όλες τις περιόδους και τις
μεταμορφώσεις του, όμως για μένα η αξεπέραστη περσόνα του είναι αυτή του
Ziggy Stardust. Ίσως επειδή είναι η πιο απόκοσμη, η πιο αλλόκοτη,
φαινόταν πραγματικά ότι ο άνθρωπος έπεσε στη γη από άλλο πλανήτη. Ίσως
όμως να είναι επειδή η γνωριμία με τη μουσική του στη διάρκεια της
εφηβείας ήταν για μένα μια πραγματική αποκάλυψη που μου άνοιξε
θαυμαστούς καινούριους κόσμους. Σκέφτηκα αρκετά ποιο τραγούδι του να
βάλω εδώ στο blog για τα γενέθλιά του. Το πρωί είδα στην ιστοσελίδα της
lifo το καινούριο τραγούδι του, το πρώτο μετά από δέκα χρόνια, που
κυκλοφόρησε σήμερα και είναι πραγματικά πολύ όμορφο. Ωστόσο, αποφάσισα
να βάλω το space oddity, γιατί αυτό ήταν το πρώτο τραγούδι του
που άκουσα ένα βράδυ, στις αρχές τις δεκαετίας του ενενήντα, από το
ραδιόφωνο, μαζί με τον αδερφό μου. Το ακούγαμε εκστατικά απορροφημένοι,
χαμένοι μέσα στο σύμπαν του major Tom και μετά, όταν τελείωσε, ο κόσμος
δεν ήταν πια ο ίδιος…
