Η ΑΛΙΚΗ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΤΩΝ ΘΑΥΜΑΤΩΝ (ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ)

André Pécoud (1950)

Mervyn Peake (1954)

Salvador Dali (1969): Η πιο ταιριαστή επιλογή καλλιτέχνη για να εικονογραφήσει την Αλίκη!

Άλλη αγαπημένη του μπλογκ, η Αυστριακή Lisbeth Zwerger (1999)

Πηγές: www.vintag.es, www.theguardian.com, www.brainpickings.org, rgnn.org, 

Η ΑΛΙΚΗ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΤΩΝ ΘΑΥΜΑΤΩΝ (ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ)

     Η "Αλίκη Στη Χώρα Των Θαυμάτων" είναι ένα από τα διασημότερα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Θεωρείται γενικά παραμύθι που απευθύνεται σε παιδιά, αν και πιστεύω ότι το πραγματικό κοινό του είναι οι μεγάλοι, οι οποίοι, άλλωστε, μαγεύονται από τις κατά καιρούς εικονογραφήσεις του περισσότερο από τα παιδιά. Γι' αυτό σκέφτηκα, μια που, ειδικά εμένα, δώσε μου εικονογραφημένο παραμύθι και πάρε μου την ψυχή, να παρουσιάσω τις ωραιότερες εικονογραφήσεις της Αλίκης εδώ στο μπλογκ.

John Tenniel (1865): η πρώτη και γνωστότερη εικονογράφηση της Αλίκης.

Arthur Rackham (1907): νομίζω ότι αυτή είναι η αγαπημένη μου εικονογράφηση.

Charles Robinson (1907)

Tove Jansson (1959): Η Φιλανδή δημιουργός των γνωστών Moomins έχει εικονογραφήσει και την Αλίκη.

Πηγές: www.carleton.edu, en.wikisource.org, www.vagabomb.com, www.creativebloq.com

ΑΞΙΑΓΑΠΗΤΟΙ ΚΑΚΟΙ

     Αν φέρουμε στο μυαλό μας τους αγαπημένους μας λογοτεχνικούς ήρωες, το πιθανότερο είναι ότι θα περιλαμβάνουν ανθρώπους που αγωνίστηκαν ενάντια σε αντίξοες συνθήκες, που αρνήθηκαν να συμμορφωθούν στις επιταγές τις εξουσίας ή απλώς ανθρώπους που "γεννήθηκαν για ν' αγαπούν και όχι για να μισούν", όπως έλεγε κι η Αντιγόνη. Με άλλα λόγια, δεν υπάρχει περίπτωση να συμπεριλάβουμε ήρωες όπως ο Κρέοντας, οι συνεργάτες της δικτατορίας Βιντέλα στο Μαπούτσε ή ο παιδεραστής στον Θεό Των Μικρών Πραγμάτων, ήρωες, δηλαδή, που με μία λέξη θα χαρακτηρίζαμε κακούς. Υπάρχουν όμως κι άλλοι κακοί, που, αν και κακοί, είναι αξιαγάπητοι, επειδή κάποια στιγμή αλλάζουν ή επειδή ο συγγραφέας τους σκιαγραφεί με χιούμορ ή, ακόμα, γιατί, ερήμην του συγγραφέα, έχουν κάποια δίκια με το μέρος τους. Ένα τέτοιο τοπ-τεν παρουσιάζεται παρακάτω:

1. Ποσειδώνας (Οδύσσεια): Ο Ποσειδώνας είναι κακός επειδή κάνει τον ήρωα να υποφέρει και μάλιστα για δέκα ολόκληρα χρόνια. Ωστόσο, τον αντιμετωπίζουμε με μια κάποια συγκατάβαση, μιας και οι άλλοι θεοί δε φαίνεται να τον υπολογίζουν ιδιαίτερα: με το που πετάχτηκε μέχρι τη χώρα των Αιθιόπων, τα μαγείρεψαν μεταξύ τους κι έστειλαν τον Οδυσσέα στην πατρίδα του με δόξες και τιμές. Εκτός απ' αυτή τη λίστα, ο Ποσειδώνας ανήκει επάξια και στη λίστα με τους χειρότερους γονείς και κηδεμόνες· πέρα από το ότι δεν έμαθε στον γιο του βασικούς κανόνες συμπεριφοράς (ας πούμε, δεν τρώμε τους επισκέπτες μας), αντί να παραδεχτεί πως του άξιζε η τιμωρία, του 'δωσε δίκιο και προσπάθησε να πάρει εκδίκηση για χάρη του. Να πώς βγαίνουν τα κακομαθημένα.
   
2. Φάγκιν (Όλιβερ Τουίστ): Στην περίπτωση του Ντίκενς ισχύει παραλλαγμένο το απόφθεγμα της Μαίη Γουέστ: όταν σχεδιάζει καλούς χαρακτήρες είναι καλός, αλλά όταν σχεδιάζει κακούς, είναι καλύτερος. Ένας από τους καλύτερους ντικενσιανούς κακούς είναι ο γερο- Φάγκιν, που προσπαθεί να κάνει τον αθώο Όλιβερ εγκληματία, όπως έκανε με όλα τα φτωχά ορφανά που είχαν την ατυχία να πέσουν στα χέρια του (πράγμα που τοποθετεί και αυτόν στη λίστα με τους απαράδεκτους κηδεμόνες). Ωστόσο, ο Ντίκενς τον σκιαγραφεί με το γνωστό του χιούμορ κι ακόμα, οι νεαροί προστατευόμενοί του (Τσίφτης, Τσάρλι Μπέιτς) είναι τόσο υπέροχοι τύποι, που σχεδόν ξεχνάς ότι ζουν ξαφρίζοντας πορτοφόλια. Στα συν, το ότι στον κινηματογράφο τον έχει υποδυθεί ο κορυφαίος Άλεκ Γκίνες -σ'έναν ιδανικό Οκτώβρη του 2015, ο κινηματογράφος Αττικον θα είχε αφιέρωμα στις ταινίες του Άλεκ Γκίνες κι όταν θα βγαίναμε από την κατάμεστη αίθουσα, θα πηγαίναμε να τσιμπήσουμε κάτι στα Wendy's του Συντάγματος και μετά θ' ανηφορίζαμε την Αμερικής για να πιούμε ένα ποτό στο παλιό Low Profile. 
   
3. Σκρουτζ (Χριστουγεννιάτικη Ιστορία): Άλλος ένας τρομερός κακός του Ντίκενς· και μάλιστα τόσο κακός, που το όνομά του έχει γίνει συνώνυμο του τσιγκούνη -κι όπως όλοι ξέρουμε, δεν υπάρχει χειρότερος άνθρωπος από τον τσιγκούνη. Παρ' όλα αυτά, παρ' όλο που ο Σκρουτζ είναι αφόρητα παραδόπιστος, μίζερος και αναίσθητος, τον συμπαθούμε γιατί, όπως όλοι γνωρίζουμε, στο τέλος αλλάζει και γίνεται πραγματικά αξιαγάπητος. Προσθέτουμε κι εδώ στα θετικά, το ότι σε μία από τις αμέτρητες κινηματογραφικές μεταφορές της ιστορίας, τον ρόλο του Σκρουτζ έχει παίξει ο ανυπέρβλητος Bill Murray. 
   
4. Γιαγιά Χατζήδενα (Το Μόνον Της Ζωής Του Ταξείδιον): Η γιαγιά του αφηγητή σ' αυτό το διήγημα, η γιαγιά του ίδιου του Βιζυηνού δηλαδή, είναι πραγματικά στριμμένο άντερο. Δεν έχει καλή κουβέντα για κανέναν κι αγγαρεύει όποιον μπει στο οπτικό της πεδίο με όλων των ειδών τις δουλειές. Βέβαια, εκείνος που υποφέρει περισσότερο εξαιτίας της είναι ο άντρας της, όπως φαίνεται από την τελική του φράση όταν αφηγείται στον εγγονό του την ιστορία του (οι γονείς του τον είχαν μεταμφιέσει σε κορίτσι για να γλιτώσει το παιδομάζωμα): "Μ' επάνδρεψαν λοιπόν εν πομπή και παρατάξει, κι έτσι, ψυχή μου, αντί να με πάρη κανένας Γιανίτσαρος -μ' επήρεν η γιαγιά σου." Παρ' όλα αυτά, την κατατάσσουμε στους συμπαθητικούς χαρακτήρες γιατί τον αγαπούσε τελικά τον παππού, με τον δικό της, παράξενο τρόπο κι ακόμα, λόγω της ποικιλίας και της πρωτοτυπίας των βρισιών που του απηύθυνε, με κορυφαίο το ευφάνταστο "ψωμοκαταλύτη". 
   
5. Ντάμα Κούπα (Η Αλίκη Στη Χώρα Των Θαυμάτων): Προφανώς, μια βασίλισσα που κάθε λίγο και λιγάκι ξεφωνίζει "Πάρτε του το κεφάλι!" για ασήμαντα παραπτώματα, και μάλιστα το εννοεί, είναι ένας εξαιρετικά κακός άνθρωπος. Από την άλλη, μια βασίλισσα που παίζει κροκέ με σκατζόχοιρους αντί για μπάλες και φλαμίνγκος αντί για μπαστούνια, δεν μπορούμε παρά να τη συμπαθήσουμε για την εκκεντρικότητά της. 
   
6. Μόμπι Ντικ (Μόμπι Ντικ): Ο ίδιος ο Χέρμαν Μέλβιλ δε φαίνεται να θεωρεί τον Μόμπι Ντικ καθόλου αξιαγάπητο ή έστω συμπαθητικό, ωστόσο, με όλη αυτή τη σφαγή των φαλαινών που συνεχίζεται ακόμα και σήμερα, δε μπορούμε να μην ταχθούμε με το μέρος του... Ακόμα όμως κι αν ακολουθήσουμε την αλληγορία του Μέλβιλ, αν δηλαδή θεωρήσουμε τον Μόμπι Ντικ ως θεϊκή νέμεση για την ύβρη του Άχαμπ ή ως προσωποποίηση της ίδιας της φύσης, που κάνει αυτό που είναι να κάνει, αδιάφορη για την ανθρώπινη δικαιοσύνη και ηθική, δε μπορούμε να μη δώσουμε δίκιο στη λευκή φάλαινα.
   
7. Μπεγκεμότ (Ο Μαίτρ Κι Η Μαργαρίτα): Ανάμεσα στους υπέροχους κακούς του κορυφαίου έργου του Μπουλγκάκοφ, την πιο ξεχωριστή θέση έχει ο δαιμονικός γάτος Μπεγκεμότ. Ο συγγραφέας δεν τον περιγράφει με ιδιαίτερα κολακευτικά λόγια ("ένας γάτος τεράστιος σαν γουρούνι, μαύρος σαν κοράκι, και με πελώρια μουστάκια αξιωματικού του ιππικού) κι ούτε βοηθάει το γεγονός ότι στη σύντομη παραμονή του στη Μόσχα κατάφερε να κάνει άνω -κάτω το θέατρο "Βαριετέ", να φέρει το χάος στο πολυκατάστημα "Τοργκσίν" και να βάλει φωτιά στο "Σπίτι των Λογοτεχνών". Δεν μπορούμε, εν τούτοις, να παραβλέψουμε την αγωγή του: την αγάπη του για το σκάκι και το καλό χαβιάρι, τους ευγενικούς του τρόπους και την εκκεντρική κομψότητά του, που φτάνει μέχρι το σημείο να πασπαλίσει τα μουστάκια του με χρυσόσκονη για τον Μεγάλο Χορό του Διαβόλου. Κυρίως όμως, πρέπει ν' αναγνωρίσουμε ότι, κάποιες φορές, χρειάζονται χαοτικές καταστάσεις για να ξεσκεπάσουν τους σοβαροφανείς και τους τυχάρπαστους. 
   
8. Ρασπούτιν (Η Μπαλάντα Της Αλμυρής Θάλασσας): ο κακομούτσουνος πειρατής Ρασπούτιν, πάντα έτοιμος να πει ψέματα, να κλέψει και να σκοτώσει, έτοιμος να πουλήσει και τη μάνα του ακόμα για να κερδίσει κάτι παραπάνω, θεωρεί αναφαίρετο δικαίωμά του να κάνει ό,τι του αρέσει χωρίς να δίνει λόγο σε κανέναν. Ακόμα περισσότερο, θεωρεί ότι οι άλλοι, και κυρίως ο Κόρτο Μαλτέζε, έχουν την υποχρέωση να τον βοηθήσουν κάθε φορά που μπλέκει ή τα κάνει θάλασσα, πράγμα που συμβαίνει αρκετά συχνά, χωρίς αυτό να του δημιουργεί καμιά υποχρέωση ν' ανταποδώσει στους άλλους τη χάρη. Παρ' όλα αυτά, ο Κόρτο ποτέ δεν μπορεί να του κρατήσει κακία για πολύ κι εμείς δεν μπορούμε ν' αντιπαθήσουμε αυτό το μεγάλο παιδί που θέλει πάντα να γίνεται το δικό του. 
   
9. Μις Τρέντσμπολ (Ματίλντα): Αν υπάρχει ένας χώρος όπου επιβεβαιώνεται περίτρανα ο αφορισμός του Σαρτρ  "η κόλαση είναι οι άλλοι", αυτός είναι το σχολείο. Ο διευθυντής, οι καθηγητές και οι συμμαθητές βρίσκονται εκεί για να κάνουν τη ζωή των άλλων δύσκολη, μόνο και μόνο επειδή μπορούν. Ειδικά η διευθύντρια της Ματίλντας, με τη θηριώδη εμφάνισή της και τις σαδιστικές τιμωρίες που επινοεί για τους μαθητές της, είναι χειρότερη κι από το πιο καυτό καζάνι της κόλασης. Κι όμως, λίγο ο ντουλαποειδής σωματότυπος, λίγο η αποτυχημένη καριέρα της στη σφαιροβολία κι η ακόμα πιο αποτυχημένη καριέρα της στην εκπαίδευση και βέβαια, η τελική κατατρόπωσή της από τη μικροσκοπική Ματίλντα, μας κάνουν να τη λυπόμαστε, αν όχι να τη συμπαθούμε, τη φουκαριάρα τη διευθύντρια... 
   
10. Μπάρυ Κεντ (Άντριαν Μολ): Στα αναρίθμητα βάσανα του Άντριαν Μολ, που έχουν να κάνουν με τους γονείς του, τα σπυράκια του, τη Θάτσερ και την αγαπημένη του Πανδώρα, πρέπει να προσθέσουμε ένα ακόμα: τον bully του σχολείου, τον σκίνχεντ Μπάρυ Κεντ. Ο Μπάρυ Κεντ καταφεύγει σε όλα τα γνωστά βασανιστήρια του bullying ενάντια στον κακομοίρη τον Άντριαν: τον κοροϊδεύει, τον απειλεί και του παίρνει το χαρτζιλίκι. Όλ' αυτά όμως, μέχρι που η γιαγιά του Άντριαν παίρνει την κατάσταση στα χέρια της και -άγνωστο με ποιο τρόπο- πείθει τον Μπάρυ Κεντ ν' αφήσει ήσυχο τον εγγονό της. Στη συνέχεια, οι σχέσεις τους βελτιώνονται σε τέτοιο βαθμό, που ο Άντριαν μπαίνει στη συμμορία του Μπάρυ Κεντ κι όταν αργότερα κλείνουν τον Μπάρυ στη φυλακή, ο Άντριαν πάει να τον επισκεφτεί. Ωστόσο, ο Μπάρυ εξακολουθεί να βασανίζει ακούσια τον παλιό του συμμαθητή, γιατί απέκτησε τελικά τη λογοτεχνική καριέρα που ο Άντριαν ονειρευόταν για τον εαυτό του, από τότε που έγινε γνωστός ως "Μπαζ, ο Σκίνχεντ Ποιητής", κερδίζοντας χειροκροτήματα και παρακλήσεις για αυτόγραφα ακόμα και από τους φοιτητές της Οξφόρδης.

EDMUND DULAC

     Έχω δείξει πολλές φορές στο μπλογκ πόσο μ' αρέσουν τα εικονογραφημένα βιβλία, με ιδιαίτερη προτίμηση στους εικονογράφους της Χρυσής Εποχής της Εικονογραφίας (1880-1920), όπως ο Kay Nielsen κι ο Edmund Dulac. Ο Dulac γεννήθηκε στη Γαλλία το 1882 αλλά μετά το Πανεπιστήμιο (ξεκίνησε στη Νομική, για να τον κερδίσει τελικά η Καλών Τεχνών) μετοίκισε στο Λονδίνο, όπου πέρασε την υπόλοιπη ζωή του. Η πρώτη δουλειά που του ανατέθηκε ήταν η εικονογράφηση των βιβλίων των αδερφών Μπροντέ, ενώ στη συνέχεια τα έργα του κόσμησαν εκδόσεις των βιβλίων Χίλιες και μια Νύχτες, η Καταιγίδα του Σαίξπηρ, Ρουμπαγιάτ του Ομάρ Καγιάμ, Παραμύθια του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν και Ποιήματα του Ε.Α. Πόε. Μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, οι πολυτελείς εκδόσεις βιβλίων σταμάτησαν να είναι δημοφιλείς, οπότε ο Dulac στράφηκε σε άλλα μέσα για να κερδίζει τα προς το ζην: πορτρέτα, γελοιογραφίες σ' εφημερίδες και φιλοτέχνηση γραμματοσήμων. Ασχολήθηκε ακόμα με το θέατρο και συχνά μαζί με τον Yeats και τον Ezra Pound ανέβαζαν παραστάσεις του Θεάτρου Νο, στις οποίες ο Dulac είχε αναλάβει τα κοστούμια, τα σκηνικά και τη σύνθεση της μουσικής. Ωστόσο, ποτέ δε σταμάτησε ν' ασχολείται με τη μεγάλη του αγάπη, την εικονογράφηση βιβλίων. Τα έργα του, μ' επιρροές από τους Προραφαηλίτες και την Αρ Νουβό, δίνουν την αίσθηση βαρύτιμης χλιδής κι αποπνέουν μελαγχολική μεγαλοπρέπεια, δημιουργώντας μια ονειρική, νωχελική ατμόσφαιρα, που κάνει κάθε εικόνα να φαίνεται σαν να ξεπήδησε από το Λυχνάρι του Αλαντίν.

από τις Χίλιες και Μια Νύχτες

Από τα Ρουμπαγιάτ του Ομάρ Καγιάμ

Από τα Ρουμπαγιάτ του Ομάρ Καγιάμ

Από τα Ρουμπαγιάτ του Ομάρ Καγιάμ

Από το Αηδόνι του Αυτοκράτορα

Από την Πριγκίπισσα και το Ρεβύθι

Από τα Ποιήματα του Ε.Α. Πόε

Από τα Ποιήματα του Ε.Α. Πόε

Πηγές (για το κείμενο και τις εικόνες): norman.hrc.utexas.edu και artpassions.net

ΜΟΚΑ ΝΤΙΚ

     "Κανένα νέο από τον Μόκα Ντικ;" Μ' αυτή την ερώτηση αποχαιρετούσε ο ένας φαλαινοθήρας τον άλλο, στ' ανοιχτά του Ειρηνικού Ωκεανού, στις αρχές του 19ου αιώνα, ζητώντας να μάθει αν η θρυλική φάλαινα- αλμπίνος που έπλεε κοντά στο νησί Μόκα κι έκανε φονικές επιθέσεις στα φαλαινοθηρικά ήταν ακόμα ζωντανή. Ίσως κι ο Μέλβιλ, όταν το 1841 είχε μπαρκάρει με το Acushnet, να' χε απευθύνει την ίδια ερώτηση σε κάποιο συνάδελφό του· πάντως, το μόνο βέβαιο είναι ότι, το 1839 είχε διαβάσει στο περιοδικό Knickerbox ένα άρθρο με τίτλο "Μόκα Ντικ ή η λευκή φάλαινα του Ειρηνικού", το οποίο έμελλε να εμπνεύσει το magnum opus του, "Μόμπι Ντικ". Ο Μόκα Ντικ, λοιπόν, κατά τρόπο παρόμοιο με τον μυθιστορηματικό αδελφό του, ήταν μια μορφή νέμεσης για τους φαλαινοθήρες: λέγεται ότι είχε σκοτώσει περισσότερους από 30 ανθρώπους, είχε επιτεθεί σε 3 φαλαινοθηρικά και 14 βάρκες και είχε βυθίσει 2 εμπορικά πλοία, μέχρι τελικά να σκοτωθεί από Σουηδούς φαλαινοθήρες στα τέλη της δεκαετίας του 1850.
     Αυτή την πραγματική ιστορία αφηγείται στο βιβλίο του ο συγγραφέας Brian Heinz. Το βιβλίο, που φαίνεται ότι είναι πιο πολύ με το μέρος της φάλαινας, απευθύνεται σε παιδιά· ίσως είναι κάπως περίεργο για ένα παιδικό βιβλίο να μιλά για τον θάνατο τόσων ανθρώπων, ωστόσο, τα παιδιά πολλές φορές ταυτίζονται περισσότερο με τα ζώα και, σε τελική ανάλυση, με τη σφαγή των φαλαινών που συντελείται ακόμα και σήμερα από τα ιαπωνικά φαλαινοθηρικά, είναι ωραίο να βλέπει κανείς το θύμα να παίρνει το αίμα του πίσω - κι αυτό γίνεται με εντυπωσιακή εικονογράφηση από τον καλλιτέχνη Randall Enos. Οι ναϊφ εικόνες του θυμίζουν τα χρώματα του Γκογκέν και τα επαναλαμβανόμενα σχέδια της θάλασσας μοιάζουν με τα σχέδια στα τατουάζ των Μαορί, όπως τουλάχιστον τα έχει απεικονίσει ο Ούγκο Πρατ στην "Μπαλάντα της Αλμυρής Θάλασσας", άλλη μια ναυτική περιπέτεια που μας ταξιδεύει στις θάλασσες του Νότου...

Πηγές: www.theatlantic.com,
            history1800s.about.com