ΜΥΡΗΣ· ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΤΟΥ 340 μ.Χ.

Τι συμφορά όταν έμαθα, που ο Μύρης πέθανε,
πήγα στο σπίτι του -  μ' όλο που το αποφεύγω
να εισέρχωμαι στων χριστιανών τα σπίτια,
προ πάντων όταν έχουν θλίψεις ή γιορτές...

Στάθηκα σε διάδρομο... Δεν θέλησα
να προχωρήσω πιο εντός, γιατί αντελήφθην
που οι συγγενείς του πεθαμένου μ' έβλεπαν
με προφανή απορίαν και με δυσαρέσκεια...

Τον είχανε σε μια μεγάλη κάμαρη
που από την άκρην όπου στάθηκα
είδα κομμάτι: όλο τάπητες πολύτιμοι,
και σκεύη εξ αργύρου και χρυσού...

Στέκομουν κ' έκλαια σε μια άκρη του διαδρόμου.
Και σκέπτομουν  που οι συγκεντρώσεις μας κ' οι εκδρομές
χωρίς τον Μύρη δεν θ' αξίζουν πια·
και σκέπτομουν που πια δεν θα τον δω
στα ωραία κι άσεμνα ξενύχτια μας
να χαίρεται, και να γελά, και ν' απαγγέλλη στίχους
με την τελεία του αίσθηση του ελληνικού ρυθμού·
και σκέπτομουν που έχασα για πάντα
την εμορφιά του, που έχασα για πάντα
τον νέον που λάτρευα παράφορα...

Κάτι γριές, κοντά μου, χαμηλά μιλούσαν για
την τελευταία μέρα που έζησε -
στα χείλη του διαρκώς τ' όνομα του Χριστού,
στα χέρια του βαστουσ' έναν σταυρό...
Μπήκαν κατόπι μες στην κάμαρη
τέσσαρες χριστιανοί ιερείς, κ' έλεγαν προσευχές
ενθέρμως και δεήσεις στον Ιησούν -
ή στην Μαρίαν (δεν ξέρω την θρησκεία τους καλά)

Γνωρίζαμε, βεβαίως, που ο Μύρης ήταν χριστιανός.
Από την πρώτην ώρα το γνωρίζαμε, όταν
πρόπερσι στην παρέα μας είχε μπει.
Μα ζούσεν απολύτως σαν κ' εμάς.
Απ' όλους μας πιο έκδοτος στες ηδονές,
σκορπώντας αφειδώς το χρήμα του στες διασκεδάσεις·
για την υπόληψη του κόσμου ξένοιαστος,
ρίχνονταν πρόθυμα σε νύχτιες ρήξεις στες οδούς
όταν ετύχαινε η παρέα μας
να συναντήση αντίθετη παρέα...

Ποτέ για την θρησκεία του δεν μιλούσε...
Μάλιστα, μια φορά τον είπαμε
πως θα τον πάρουμε μαζί μας στο Σεράπιον·
όμως, σαν να δυσαρεστήθηκε
μ' αυτόν μας τον αστεϊσμό - θυμούμαι τώρα...
Α, κι άλλες δυο φορές στον νου μου έρχονται;
Όταν στον Ποσειδώνα κάμναμε σπονδές,
τραβήχθηκε απ' τον κύκλο μας, κ' έστρεψε αλλού το βλέμμα.
Όταν ενθουσιασμένος ένας μας
είπεν: "Η συντροφιά μας νάναι υπό
την εύνοιαν και την προστασίαν του μεγάλου,
του πανωραίου Απόλλωνος...", ψιθύρισεν ο Μύρης
(οι άλλοι δεν άκουσαν): τη εξαιρέσει εμου...

...Οι χριστιανοί ιερείς μεγαλοφώνως
για την ψυχή του νέου δέονταν...
Παρατηρούσα με πόση επιμέλεια,
και με τι προσοχήν εντατική
στους τύπους της θρησκείας τους ετοιμάζονταν
όλα για την χριστιανική κηδεία...

Κ'εξαίφνης με κυρίευσε μια αλλόκοτη
εντύπωσις· αόριστα αισθανόμουν
σαν νάφευγεν από κοντά μου ο Μύρης·
αισθανόμουν που ενώθη, χριστιανός,
με τους δικούς του, και που γένομουν
ξ έ ν ο ς εγώ, ξ έ ν ο ς π ο λ ύ!... Ένιωθα κιόλα
μια αμφιβολία να με σιμώνη: μήπως κ' είχα γελασθή
από το πάθος μου, και π ά ν τ α του ήμουν ξένος...

Πετάχθηκα έξω απ' το φρικτό τους σπίτι -
έφυγα γρήγορα, πριν αρπαχθή, πριν αλλοιωθή
απ' την χριστιανοσύνη τους η θύμηση του Μύρη!..

Κωνσταντίνος Καβάφης

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ (ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ)

     Εκτός από τους επαγγελματίες συγγραφείς και μάλιστα εκείνους που ήταν αρκετά τυχεροί ώστε να γίνουν γρήγορα γνωστοί και να μπορούν να ζουν από τα έργα τους ή εκείνους τους ακόμα πιο τυχερούς, που είχαν αρκετά χρήματα ώστε να ζουν χωρίς να δουλεύουν, υπήρχαν και συγγραφείς που έπρεπε να κάνουν κάποια δουλειά για να ζήσουν, τουλάχιστον μέχρι ν' αναγνωριστεί το έργο τους. Η λίστα με τα επαγγέλματα που άσκησαν κατά καιρούς διάφοροι συγγραφείς είναι μεγάλη και πολυσυλλεκτική· κι ακόμα δείχνει ότι τα πρώτα μας επαγγελματικά βήματα δεν καθορίζουν απαραίτητα την υπόλοιπη ζωή μας, μπορούν όμως να μετουσιωθούν σε πολύτιμες εμπειρίες.

     Ξεκινάμε με τους συγγραφείς που έκαναν επαγγέλματα τόσο περιπετειώδη, όσο και τα έργα που έγραφαν. Προφανώς, οι εμπειρίες τους στο χώρο της δουλειάς τούς προμήθευσαν με άφθονο υλικό για τα βιβλία τους.

Τζόζεφ Κόνραντ: Προτού γίνει συγγραφέας, ο Κόνραντ ήταν ναυτικός. Υπηρέτησε στο εμπορικό ναυτικό για 19 χρόνια, φεύγοντας με το βαθμό του πρώτου καπετάνιου. Οι εμπειρίες του από τη ζωή στη θάλασσα και τα πρόσωπα που γνώρισε τα χρόνια εκείνα ήταν η έμπνευση για τα περισσότερα έργα του. Σε πολλές περιπτώσεις, μάλιστα, έχει κρατήσει τα ονόματα των προσώπων που υπήρξαν η βάση για τους χαρακτήρες που δημιούργησε.

Χέρμαν Μέλβιλ: Ο συγγραφέας του Μόμπι Ντικ είχε δουλέψει κι ο ίδιος ως φαλαινοθήρας. Στις 3 Ιανουαρίου του 1841 σάλπαρε με το φαλαινοθηρικό Acushnet για τον Ειρηνικό, κι όπως έλεγε αργότερα ο ίδιος "η ζωή του ξεκίνησε πραγματικά εκείνη τη μέρα". Αργότερα, βέβαια, εγκατέλειψε τη ζωή στη θάλασσα κι έγινε τελωνειακός στη Νέα Υόρκη, δουλειά που κράτησε για 19 ολόκληρα χρόνια, κερδίζοντας μάλιστα τη φήμη του "μοναδικού έντιμου υπαλλήλου σ' έναν εντελώς διεφθαρμένο οργανισμό". Σ' αυτή τη λιγότερο περιπετειώδη φάση της ζωής του εμπνεύστηκε έναν ακόμα εμβληματικό λογοτεχνικό χαρακτήρα, τον Μπάρτλεμπυ στο διήγημα  Μπάρτλεμπυ ο Γραφιάς.

Τζακ Λόντον: Ο συγγραφέας που έγραψε το Κάλεσμα της Άγριας Φύσης και τον Ασπροδόντη είχε ζήσει παρόμοιες εμπειρίες στην περιοχή όπου διαδραματίζονται και τα δύο έργα, το Κλόνταϊκ, όπου δοκίμασε την τύχη του ως χρυσοθήρας.

Ντάσιελ Χάμετ: Ο άνθρωπος που έγραψε αστυνομικά μυθιστορήματα με πρωταγωνιστές κυνικούς ντετέκτιβ, όπως Το Γεράκι της Μάλτας και Ο Κόκκινος Θερισμός, είχε υπάρξει κι ο ίδιος ιδιωτικός ντετέκτιβ στο διάσημο Πρακτορείο Πίνκερτον, από το 1915 ως το 1922.

     Άλλη, εντελώς διαφορετική κατηγορία είναι αυτή των υπαλλήλων, δημόσιων και μη. Στο έργο όσων περιλαμβάνονται στη λίστα επικρατεί μια πνιγηρή ατμόσφαιρα που φαίνεται να σχετίζεται με το γεγονός ότι ασφυκτιούσαν κάνοντας μια βαρετή δουλειά.

Κώστας Καρυωτάκης: Κανένας συγγραφέας δεν έχει αποδώσει τη μίζερη μονοτονία της δημοσιοϋπαλληλικής καθημερινότητας πιο εύστοχα από τον Καρυωτάκη. Αν κι έκανε μια προσπάθεια να δουλέψει ως δικηγόρος, ο Καρυωτάκης διορίστηκε ως υπάλληλος στο Δημόσιο, υπηρετώντας σε διάφορες περιοχές, με τελευταίο σταθμό, όπως όλοι ξέρουμε, την Πρέβεζα.

Κωνσταντίνος Καβάφης: Η οικονομική καταστροφή της οικογένειάς του μετά τον θάνατο του πατέρα του έκανε τον Καβάφη ν' αναζητήσει μια δουλειά που θα του εξασφάλιζε σταθερό εισόδημα, οπότε έγινε υπάλληλος στην Αγγλική Εταιρεία Υδάτων της Αλεξάνδρειας, όπου δούλεψε όλη του τη ζωή.

Τ.Σ. Έλιοτ: Ο συγγραφέας της Έρημης Χώρας ήταν τραπεζικός υπάλληλος στην τράπεζα  Lloyd's του Λονδίνου. Πριν είχε δουλέψει ως δάσκαλος και μετά ως υπάλληλος στον εκδοτικό οίκο Faber and Faber.

Φράντς Κάφκα: Παρ' όλο που κι ο Κάφκα σπούδασε στη Νομική, έγινε τελικά υπάλληλος ασφαλιστικής εταιρείας. Δεν ήταν μια δουλειά που τον ικανοποιούσε, μάλλον τον έκανε να νιώθει ότι σιγά σιγά μεταμορφώνεται σε κατσαρίδα, τουλάχιστον όμως του άφηνε αρκετό χρόνο για να γράφει.

     Σε ειδική κατηγορία μπαίνουν οι γιατροί. Πραγματικά, δεν ξέρω ποια εξήγηση υπάρχει για το ότι τόσοι λογοτέχνες είχαν σπουδάσει ιατρική. Η ουσία όμως είναι ότι χωρίς αυτούς τους γιατρούς, η λογοτεχνία θα ήταν πολύ φτωχότερη: Αντόν Τσέχοφ, Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, Αντρέ Μπρετόν (υπηρέτησε ως γιατρός στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, όπου συνέβησαν δυο καθοριστικά γεγονότα για την μετέπειτα  πορεία του, η γνωριμία του με τον Ζακ Βασέ και η επαφή με το έργο του Φρόιντ), Λουί Φερντινάντ Σελίν, Μανόλης Αναγνωστάκης, Ηλίας Παπαδημητρακόπουλος, Γιώργος Χειμωνάς και Ίρβινγκ Γιάλομ (ο Χειμωνάς κι ο Γιάλομ ήταν ψυχίατροι· ειδικά ο Γιάλομ -που παραμένει ψυχίατρος, μιας και είναι ακόμα εν ζωή- συμπλέκει στα έργα του τη λογοτεχνία με την ψυχανάλυση, αντλώντας το υλικό του από τις συνεδρίες με τους ασθενείς του).

CHE FECE... IL GRAN RIFIUTO

Σε μερικούς ανθρώπους έρχεται μια μέρα
που πρέπει το μεγάλο Ναι ή το μεγάλο το Όχι
να πούνε. Φανερώνεται αμέσως όποιος τοχει
έτοιμο μέσα του το Ναι, και λέγοντάς το πέρα

πηγαίνει στην τιμή και στην πεποίθησί του.
Ο αρνηθείς δεν μετανοιώνει. Αν ρωτιούνταν πάλι,
όχι θα ξαναέλεγε. Κι όμως τον καταβάλλει
εκείνο τ'όχι -το σωστό- εις όλην την ζωήν του.

Κωνσταντίνος Καβάφης

Ο Τοσίρο Μιφούνε στο "Γιοζίμπο" του Κουροσάβα

ΜΑΡΤΙΑΙ ΕΙΔΟΙ

Τα μεγαλεία να φοβάσαι, ω ψυχή.
Και τες φιλιδοξίες σου να υπερνικήσης
αν δεν μπορής, με δισταγμό και προφυλάξεις
να τες ακολουθής. Κι όσο εμπροστά προβαίνεις,
τόσο εξεταστική, προσεκτική να είσαι.

Κι όταν θα φτάσης στην ακμή σου, Καίσαρ πια,
έτσι περιωνύμου ανθρώπου σχήμα όταν λάβης,
τότε κυρίως πρόσεξε σα βγης στον δρόμον έξω,
εξουσιαστής περίβλεπτος με συνοδεία,
αν τύχη και πλησιάση από τον όχλο
κανένας Αρτεμίδωρος, που φέρνει γράμμα,
και λέγει βιαστικά "Διάβασε αμέσως τούτα,
είναι μεγάλα πράγματα που σ'ενδιαφέρουν",
μη λείψης να σταθής, μη λείψης ν' αναβάλης
κάθε ομιλίαν ή δουλειά, μη λείψης τους διαφόρους
που χαιρετούν και προσκυνούν να τους παραμερίσης
(τους βλέπεις πιο αργά), ας περιμένη ακόμη
κ' η Σύγκλητος αυτή, κ' ευθύς να τα γνωρίσης

τα σοβαρά γραφόμενα του Αρτεμιδώρου.

Κ. Καβάφης                                                             

(από την εικονογράφηση του Νταλί για τη Θεία Κωμωδία)

Υ.Γ.: Οι Ειδοι του Μαρτίου ήταν αργία για τους Ρωμαίους, αφιερωμένη στο θεό Άρη (Mars, από όπου και το όνομα του μήνα Μαρτίου), τον οποίο τιμούσαν τελώντας στρατιωτική παρέλαση. Λίγο καίρο πριν από τη συγκεκριμένη μέρα, ο μάντης Σπουρίννας είχε προειδοποιήσει τον Ιούλιο Καίσαρα να φυλάγεται από τις Ειδούς του Μαρτίου. Στις 15 Μαρτίου, λοιπόν, ενώ ο Καίσαρας προχωρούσε προς τη Σύγκλητο, συνάντησε τον μάντη και τον περιγέλασε λέγοντάς του "οι Ειδοί του Μαρτίου ήρθαν", οπότε ο μάντης του απάντησε "ήρθαν αλλά δεν πέρασαν". Πριν μπει στη Σύγκλητο, ο σοφιστής Αρτεμίδωρος, που ήταν ενήμερος για τη συνωμοσία, τον πλησίασε και του έδωσε ένα γράμμα λέγοντάς του ότι έπρεπε να το διαβάσει αμέσως, αλλά το πλήθος γύρω του ήταν τόσο, που ο Καίσαρας δεν κατάφερε να το διαβάσει εκείνη τη στιγμή. Με το που κάθισε στη θέση του μέσα στη Σύγκλητο, οι συνωμότες τον περικύκλωσαν και άρχισαν να τον χτυπούν με τα μαχαίρια τους. Μεταξύ των δολοφόνων ήταν και ο Βρούτος, που φημολογούνταν ότι ήταν νόθος γιος του Καίσαρα. Όταν τον είδε ο Καίσαρας να ορμά καταπάνω του, του είπε στα ελληνικά "και συ τέκνον;". Αφού δέχτηκε 23 μαχαιριές, ο Καίσαρας έπεσε νεκρός.