Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΟΥΜΠΕΡΤΟ ΈΚΟ

     Δεν ξέρω αν για τον Ουμπέρτο Έκο ο παράδεισος ήταν ένα είδος βιβλιοθήκης, σε μια τέτοια περίπτωση όμως δεν θα διαφέρει τόσο από το σπίτι του, που διαθέτει μία βιβλιοθήκη 50.000 τόμων. Το πιο εντυπωσιακό είναι ότι τα βιβλία που περιέχει δεν ήταν καταγεγραμμένα σε κατάλογο αλλά τα έβρισκε από μνήμης, μιας και πολλές φορές μέσα στη μέρα επισκεπτόταν τον μήκους εβδομήντα μέτρων διάδρομο όπου τα φύλαγε. Άλλωστε, όπως είχε επισημάνει κι ο ίδιος σε μια εξαιρετική συνέντευξή του στο Spiegel το 2009 (μπορείτε να τη διαβάσετε ολόκληρη εδώ), "καλλιέργεια δεν είναι να γνωρίζω πότε πέθανε ο Ναπολέοντας, αλλά να γνωρίζω πώς μπορώ να το βρω μέσα σε δυο λεπτά". Στην ίδια συνέντευξη μιλά για την ομορφιά και την αξία που έχουν οι λίστες -εξάλλου, κι οι βιβλιοθήκες είναι ένα είδος λίστας. Κατά τον Έκο, λοιπόν, ο πολιτισμός μας είναι γεμάτος λίστες: λίστες από αγίους, στρατούς, θεραπευτικά βότανα ή ακόμα λίστες από θησαυρούς και τίτλους βιβλίων· οι λίστες προσπαθούν να βάλουν σε τάξη το χάος και ν' απαριθμήσουν το άπειρο. Κάτι τέτοιο είναι βέβαια αδύνατο, γιατί οι δυνατότητές μας είναι πεπερασμένες -έχουμε ένα όριο κι αυτό το όριο είναι ο θάνατος. Γι' αυτό, καταλήγει ο Έκο, μας αρέσουν τα πράγματα που φαίνονται να εκτείνονται στο άπειρο, τα πράγματα που φαίνονται να μην έχουν τέλος, τ' αστέρια για παράδειγμα, γιατί μας επιτρέπουν να ξεχνάμε τον θάνατο. Οι λίστες, δηλαδή, "μας αρέσουν γιατί δεν θέλουμε να πεθάνουμε".

Υ.Γ.: Η φωτογραφία που συνοδεύει το ποστ προέρχεται από εδώ.

ΟΥΜΠΕΡΤΟ ΈΚΟ: ΠΩΣ ΝΑ ΤΑΞΙΔΕΨΕΤΕ ΜΕ ΈΝΑΝ ΣΟΛΩΜΟ

     Το παρακάτω κείμενο περιλαμβάνεται στο βιβλίο "Πώς Να Διαψεύσετε Μια Διάψευση Και Άλλες Οδηγίες Χρήσεως", σε μετάφραση Έφης Καλλιφατίδη, από τις Εκδόσεις Γνώση. Όλα τα κείμενα της συλλογής, που δημοσιεύτηκαν αρχικά στην ιταλική εφημερίδα Espresso, φανερώνουν το χιούμορ του συγγραφέα και δείχνουν τη διάθεσή του να παίξει με τη γλώσσα και να διασκεδάσει γράφοντας. Άλλωστε, και ο Γουίλιαμ του Μπάσκερβιλ, ο κεντρικός ήρωας στο "Όνομα Του Ρόδου" και, τολμώ να πω, alter ego του συγγραφέα, υπογραμμίζει συνεχώς μέσα στο βιβλίο την αξία του γέλιου. Η εικόνα μετά το τέλος του κειμένου προέρχεται από το www.theparisreview.org, όπου μπορείτε να βρείτε το "Πώς Να Ταξιδέψετε Με Έναν Σολομό" σε αγγλική μετάφραση.

     Διαβάζοντας τις εφημερίδες, δύο είναι τα προβλήματα που μαστίζουν την εποχή μας: η εισβολή των κομπιούτερ και η ανησυχητική προέλαση του Τρίτου Κόσμου. Είναι αλήθεια κι εγώ μπορώ να το επιβεβαιώσω.
     Πριν από λίγες μέρες έκανα ένα σύντομο ταξίδι: μια μέρα στη Στοκχόλμη και τρεις στο Λονδίνο. Στη Στοκχόλμη βρήκα την ευκαιρία ν' αγοράσω έναν τεράστιο καπνιστό σολομό σε εξευτελιστική τιμή. Ήταν προσεκτικά τυλιγμένος σε πλαστικό, μα μου είπαν ότι, αν επρόκειτο να ταξιδέψω, ήταν προτιμότερο να τον φυλάξω σ' ένα δροσερό μέρος. Εύκολο να το πει κανείς.
     Ευτυχώς, στο Λονδίνο, ο εκδότης μου μού είχε κλείσει σ' ένα πολυτελές ξενοδοχείο ένα δωμάτιο εξοπλισμένο με ψυγείο - μπαρ. Φτάνοντας στο ξενοδοχείο, είχα την εντύπωση ότι βρισκόμουν σε μια πρεσβεία του Πεκίνου στη διάρκεια της εξέγερσης των Μπόξερς.
     Οικογένειες είχαν στρατοπεδεύσει στο σαλόνι, ταξιδιώτες τυλιγμένοι με κουβέρτες κοιμούνταν πάνω στις βαλίτσες τους... Ρωτάω τους υπαλλήλους, όλοι Ινδοί εκτός από κανα - δυο Μαλαισίους. Μου λένε ότι ακριβώς την προηγούμενη μέρα το μεγάλο εκείνο ξενοδοχείο είχε εγκαταστήσει ένα κεντρικό σύστημα υπολογιστών που, από μια βλάβη στη ρύθμισή του, είχε πάψει να λειτουργεί εδώ και δυο ώρες. Κανείς δεν ήξερε ποιο δωμάτιο ήταν ελεύθερο και ποιο όχι. Έπρεπε να περιμένουμε.          Προς το βραδάκι το κομπιούτερ επιδιορθώθηκε και μπόρεσα να πάω στο δωμάτιό μου. Ανησυχώντας για τον σολομό μου, τον έβγαλα από τη βαλίτσα και άνοιξα το ψυγείο.
     Συνήθως τα ψυγεία των περισσότερων ξενοδοχείων έχουν δυο μπίρες, δυο μπουκάλια μεταλλικό νερό, μερικά μικρά μπουκαλάκια με ποτά, μερικούς φρουτοχυμούς και δυο πακετάκια φιστίκια. Αυτό στο ξενοδοχείο μου ήταν τεράστιο και είχε καμιά πενηνταριά μπουκαλάκια ουίσκυ, τζιν, Ντραμπουί, Κουρβουαζιέ, Γκραν Μαρνιέ, Καλβαντός, οχτώ μπουκαλάκια Περιέ, δυο Βιτελουάζ, δυο Εβιάν, τρία μεσαίου μεγέθους μπουκάλια σαμπάνια, διάφορα κουτάκια Στάουτ, Πέιλ Έιλ, ολλανδέζικες και γερμανικές μπίρες, ιταλικά και γαλλικά λευκά κρασιά, φιστίκια, κρακεράκια, αμύγδαλα, σοκολατάκια και Άλκα Σέλτζερ. Δεν είχε χώρο για το σολομό. Άνοιξα δυο μεγάλα συρτάρια και μετέφερα όλο το περιεχόμενο του ψυγείου, βόλεψα το σολομό στα δροσερά και ησύχασα. Όταν την επόμενη μέρα ξαναγύρισα στο ξενοδοχείο μου στις τέσσερις, ο σολομός βρισκόταν στο τραπέζι και το ψυγείο ήταν και πάλι ξέχειλο με όλα εκείνα τα πολύτιμα προϊόντα. Άνοιξα το συρτάρι και είδα πως ό,τι είχα κρύψει εκεί την προηγούμενη μέρα βρισκόταν ακόμα στη θέση του. Τηλεφώνησα στη ρεσεψιόν και είπα να ειδοποιήσουν το προσωπικό του ορόφου ότι, αν έβρισκαν το ψυγείο άδειο, δεν ήταν επειδή τα είχα πιει όλα αλλά εξαιτίας του σολομού. Μου απάντησαν ότι έπρεπε να τροφοδοτήσουν το κεντρικό κομπιούτερ μ' αυτή την πληροφορία, διότι, μεταξύ άλλων, το μεγαλύτερο μέρος του προσωπικού δε μιλούσε αγγλικά και δεν μπορούσε να υπακούσει σε προφορικές εντολές μα μόνο σε εντολές Basic.
     Άνοιξα άλλα δυο συρτάρια και αφού μετέφερα το καινούριο περιεχόμενο του ψυγείου, έβαλα και πάλι  μέσα το σολομό μου. Την επόμενη μέρα στις τέσσερις ο σολομός ήταν στο τραπέζι και ανέδιδε μια ύποπτη μυρωδιά.
     Το ψυγείο ήταν ξέχειλο από μπουκάλια και μπουκαλάκια και τα τέσσερα συρτάρια θύμιζαν αποθήκες κακόφημων κέντρων την εποχή της ποτοαπαγόρευσης. Τηλεφώνησα στη ρεσεψιόν και μου είπαν ότι είχε ξαναεμφανιστεί κάποια βλάβη στο κομπιούτερ. Χτύπησα το κουδούνι και προσπάθησα να εξηγήσω την κατάσταση σ' έναν τύπο που είχε τα μαλλιά του κότσο χαμηλά στον σβέρκο: μα μιλούσε μόνο μια διάλεκτο που, όπως μου εξήγησε αργότερα ένας συνάδελφος ανθρωπολόγος, μιλιόταν μόνο στο Κεφιριστάν την εποχή που ο Μέγας Αλέξανδρος χούφτωνε τη Ρωξάνη.
     Το επόμενο πρωί κατέβηκα να υπογράψω τον λογαριασμό. Ήταν αστρονομικός. Απ' όσο φαινόταν, μέσα σε δυόμισι μέρες είχα καταναλώσει αρκετά δεκάλιτρα Βεβ Κλικό, δέκα λίτρα από διάφορα ουίσκυ, μεταξύ των οποίων και ορισμένα σπανιότατα Μαλτ, οχτώ λίτρα τζιν, εικοσιπέντε λίτρα Περιέ και Εβιάν και μερικές μπουκάλες Σαν Πελεγκρίνο, τόσους χυμούς, που θα έφταναν για να κρατήσουν στη ζωή όλα τα παιδάκια που βοηθά η UNICEF και τόσα αμύγδαλα, φουντούκια και φιστίκια, που θα αναγούλιαζαν ακόμα και τον ιατροδικαστή που θα έκανε νεκροψία στους ήρωες του Μεγάλου Φαγοποτιού, Προσπάθησα να εξηγήσω, μα ο υπάλληλος, χαμογελώντας με δόντια μαυρισμένα από το μπετέλ, με διαβεβαίωσε ότι έτσι έλεγε το κομπιούτερ. Ζήτησα δικηγόρο και μου έφεραν βερίκοκα.
     Τώρα ο εκδότης μου είναι έξω φρενών και με θεωρεί παράσιτο. Ο σολομός δεν τρώγεται. Τα παιδιά μου με συμβούλεψαν να πίνω λιγότερο.

(1986)

ΟΙ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΤΟΥ ΟΥΜΠΕΡΤΟ ΈΚΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ

     Στις 19 Φεβρουαρίου πέθανε ο Ουμπέρτο Έκο, επειδή όμως τα δικά μου αντανακλαστικά είναι πιο αργά κι από του Ραντανπλάν, που του πατάνε την ουρά στο πρώτο καρέ της σελίδας κι εκείνος αντιδρά γαβγίζοντας στο τελευταίο, είπα να ξεκινήσω σήμερα ένα μικρό αφιέρωμα στον άνθρωπο που έγραψε "Το Όνομα Του Ρόδου". Στο παρακάτω σύντομο βίντεο, λοιπόν, ο Ουμπέρτο Έκο, ο οποίος εκτός από αναγνωρισμένος συγγραφέας, υπήρξε και καταξιωμένος δάσκαλος, δίνει μερικές συμβουλές στους επίδοξους νέους συγγραφείς. Θα μπορούσαμε βέβαια να πούμε πως οι συμβουλές αυτές είναι χρήσιμες γενικότερα σε όλους τους νέους και ειδικότερα σ' αυτούς της εποχής μας, που πιστεύουν "ότι αρκεί να θέλουν κάτι πάρα πολύ και το σύμπαν θα συνωμοτήσει μαζί τους για να το πετύχουν", αφήνοντας τελείως έξω από την εξίσωση την προσωπική, κοπιώδη προσπάθεια.
     Το βίντεο αρχίζει με τη μεγαλοφυή αλλά διόλου αυτονόητη συμβουλή "μην παίρνετε τον εαυτό σας στα σοβαρά". Παρεμπιπτόντως, στο βίντεο του προηγούμενου ποστ, ο Γκάρι Όλντμαν λέει ακριβώς το ίδιο πράγμα για τον Ντέιβιντ Μπόουι, ότι δηλαδή δεν έπαιρνε τον εαυτό του στα σοβαρά, οπότε μάλλον πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό των έξυπνων, ικανών ανθρώπων. Στη συνέχεια, ο Έκο γίνεται πιο επεξηγηματικός, λέγοντας ότι οι νέοι δεν πρέπει να θεωρούν τον εαυτό τους "εμπνευσμένο", μιας και το ταλέντο είναι "10% έμπνευση και 90% εφίδρωση" και συνοψίζει με το εξής απλό, που όμως πολλές φορές μας διαφεύγει: "δεν μπορείς να γίνεις στρατηγός αν πρώτα δε γίνεις δεκανέας, λοχίας και υπολοχαγός. Ένα βήμα τη φορά. Μην περιμένεις κατευθείαν να πάρεις το νόμπελ, γιατί αυτό θα σκοτώσει κάθε λογοτεχνική καριέρα".

ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΡΟΔΟΥ

     Η αρχική ιδέα γι’ αυτό το blog ήταν να γράφω για λογοτεχνία και γενικότερα για βιβλία. Βέβαια, στην πορεία άρχισα να κάνω αναρτήσεις που σχετίζονταν και με διάφορα άλλα πράγματα που αγαπώ, όπως η μουσική κι ο κινηματογράφος, όμως ο πυρήνας του blog παραμένει η αγάπη για τα βιβλία. Κάποιες φορές αισθάνομαι σαν το φυτό της τάξης που είναι συνέχεια με τη μούρη χωμένη σ’ ένα βιβλίο και σκέφτομαι πως ίσως δεν είναι καλή ιδέα να τονίζω αυτή την εικόνα του εαυτού μου μέσα από το blog. Μετά όμως φέρνω στο μυαλό μου όλους αυτούς τους ενδιαφέροντες ανθρώπους που υπήρξαν ή είναι φανατικοί βιβλιόφιλοι και παρηγοριέμαι. Ένας απ’ αυτούς είναι αναμφισβήτητα ο Ουμπέρτο Έκο και το «Όνομα του Ρόδου» θα μπορούσε να διαβαστεί και από τη βιβλιοφιλική σκοπιά, μιας κι ο κεντρικός ήρωας είναι τόσο φανατικός αναγνώστης που, όταν η βιβλιοθήκη της Μονής παίρνει φωτιά, αντί να βγει γρήγορα έξω, προσπαθεί να σώσει όσο το δυνατό περισσότερα βιβλία…

     Δεν ξέρω πόσοι έχουν διαβάσει το ογκώδες μυθιστόρημα, οι περισσότεροι όμως θα’ χουν δει την ομώνυμη ταινία του Ζαν Ζακ Ανό, οπότε θα’ θελα να πω κάποια πράγματα γι’ αυτή, βασιζόμενη κυρίως στην κριτική του Βασίλη Ραφαηλίδη, την οποία μπορεί κανείς να διαβάσει στον 4^ο τόμο από τα «Κινηματογραφικά Τετράδια» των εκδόσεων Αιγόκερως. Το βασικό χαρακτηριστικό της ταινίας είναι τα πολλαπλά επίπεδα.  Ξέρω ότι, μιλώντας για επίπεδα, κινδυνεύω να μοιάσω λίγο μ' αυτήν εδώ την περίπτωση, ωστόσο είμαι διατεθειμένη να το πάρω το ρίσκο.

     Λοιπόν, σ’ ένα πρώτο επίπεδο, η ταινία είναι μια συναρπαστική αστυνομική ιστορία και κάθε θεατής περιμένει με αγωνία να βρεθεί επιτέλους ο δολοφόνος.  Μάλιστα θα μπορούσαμε ν’ αποκαλέσουμε τον πρωταγωνιστή «μεσαιωνικό Σέρλοκ Χόλμς», μιας κι ακολουθεί την ίδια ακριβώς επαγωγική μέθοδο και μοιράζεται  τις σκέψεις του με τον βοηθό του. Σε περίπτωση που σας έχει μείνει κάποια αμφιβολία, σκεφτείτε ότι ο ήρωας, ο Γουίλιαμ του Μπάσκερβιλ, είναι Άγγλος και το όνομά του παραπέμπει στην πιο γνωστή περιπέτεια του Σέρλοκ Χολμς, τον σκύλο του Μπάσκερβιλ, οπότε έχουμε και την πρώτη λογοτεχνική αναφορά.

     Το δεύτερο επίπεδο είναι καθαρά ιστορικό, αφού μας δίνει πάρα πολλές πληροφορίες για τον ύστερο Μεσαίωνα και την αργή, βασανιστική πορεία προς την Αναγέννηση. Το τρίτο επίπεδο είναι περισσότερο φιλοσοφικό και θεολογικό, δεδομένων των πληροφοριών που αποκομίζουμε για τις αιρέσεις, καθώς και για τις θεολογικές διαφωνίες των λογίων της Εκκλησίας.  Σ΄ ένα πέμπτο επίπεδο, πρόκειται για μια αλληγορία της σύγκρουσης ανάμεσα στο καλό και το κακό, μέσα από την αντιπαράθεση των δυο μερών της ποιητικής του Αριστοτέλη, του πρώτου, που αναφέρεται στην τραγωδία και εκπροσωπεί το ιερό, και του δεύτερου, που αναφέρεται στην κωμωδία κι εκπροσωπεί το βέβηλο.

     Και πάμε τώρα στο έκτο και τελευταίο επίπεδο, που είναι άλλωστε αυτό που μας ενδιαφέρει περισσότερο, αφού στη βάση του κρύβεται η αγάπη για τα βιβλία. Πέρα από το ότι ο κεντρικός ήρωας είναι φανατικός βιβλιοφάγος, όλη η υπόθεση περιστρέφεται γύρω από ένα βιβλίο, για το οποίο τα περισσότερα θύματα αλλά κι ο δράστης των δολοφονιών στη Μονή θα έκαναν τα πάντα. Ο ίδιος ο  θύτης, ο τυφλός βιβλιοθηκάριος Χόρχε ντε Μπούργκος παραπέμπει στον Χόρχε Λουίς Μπόρχες, ο οποίος ήταν και τυφλός και βιβλιοθηκάριος. Άλλωστε, η ίδια η δομή της βιβλιοθήκης της Μονής μοιάζει αρκετά με τη βιβλιοθήκη που περιγράφει ο Μπόρχες στο διήγημά του «η Βιβλιοθήκη της Βαβέλ». Εκτός όμως από αυτές τις αναφορές με τις οποίες ο Έκο κλείνει το μάτι στον υποψιασμένο αναγνώστη, κι ο Ανό προσθέτει ένα δικό του στοιχείο: όταν ο Γουίλιαμ του Μπάσκερβιλ αναφωνεί ενθουσιασμένος ότι βρήκε ένα βιβλίο με σχόλια από τον Ουμπέρτο της Μπολόνια, παραπέμπει στον ίδιο τον Ουμπέρτο Έκο, ο οποίος δίδασκε στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια.