Το βίντεο στο προηγούμενο post ήταν από το 1961 στο San Francisco και απεικονίζει τη φάση του rock and roll, με τη μπριγιαντίνη στα μαλλιά, τα φλιπεράκια και τις νεανικές συμμορίες. Την ίδια ακριβώς χρονιά, στην άλλη άκρη της χώρας είχε αρχίσει να διαμορφώνεται μια άλλη, εντελώς διαφορετική τάση, η οποία θα σημάδευε ολόκληρη τη δεκαετία του '60. Μιλάω βέβαια για τη folk σκηνή στοVillage της Νέας Υόρκης, την οποία περιγράφουν με τον δικό τους, ιδιοφυώς σαρκαστικό τρόπο, οι αδερφοί Κοέν στην τελευταία τους ταινία, Inside Llewyn Davis: μια κοινότητα ανθρώπων που είχαν αντιληφθεί ότι οι καιροί αλλάζουν, που ασφυκτιούσαν με την κομφορμιστική ευδαιμονία της αμερικάνικης κοινωνίας κι απέπνεαν έναν άλλον αέρα, τον αέρα της ελευθερίας. Όλη αυτή η ατμόσφαιρα της ανεμελιάς, του πειραματισμού και της ορμητικής προσδοκίας για τη νέα εποχή που έρχεται, αντανακλάται στο διάσημο εξώφυλλο του "Freewheelin' Bob Dylan". Κι ακόμη, πέρα απ' αυτά, αντανακλάται ο έρωτας δύο ωραίων, νέων ανθρώπων, που μοιάζουν πλήρως απορροφημένοι ο ένας από τον άλλο κι απόλυτα αυτάρκεις μέσα στον έρωτά τους. Ο ένας είναι βέβαια o Bob Dylan και η αγαπημένη του, η Suze Rotolo, για την οποία μέχρι πρόσφατα δεν ήξερα τίποτε άλλο, πέρα από το ότι είναι το κορίτσι στο εξώφυλλο του "Freewheelin' Bob Dylan". Τις τελευταίες μέρες όμως, με αφορμή την ταινία των Κοέν, όπου ο Dylan δεν εμφανίζεται παρά στο τέλος αλλά είναι στο μυαλό του θεατή σ' όλη τη διάρκεια του φιλμ, έψαξα αρκετά για τη γυναίκα αυτή και διαπίστωσα ότι ήταν πολύ μα πολύ σπουδαία.
Η Rotolo λοιπόν, γεννήθηκε στο Queens της Νέας Υόρκης το 1943. Οι γονείς της, ιταλικής καταγωγής, ήταν μέλη του αμερικάνικου κομμουνιστικού κόμματος κι έδωσαν στις κόρες τους ανάλογη ανατροφή, πράγμα που σιγουρα δεν τις έκανε ιδιαίτερα δημοφιλείς στην ψυχροπολεμική Αμερική του '50. Κάποια στιγμή η Suze πήρε το μετρό από το Queens για το Village - το μέρος όπου κατέληγαν όλοι όσοι ένιωθαν ότι δεν "κολλάνε" αλλού - και δε γύρισε ποτέ πίσω. Εκεί γνώρισε και τον Bob Dylan, στο Riverside Church Folk Concert, τον Ιούλιο του 1961. Εκείνος ήταν 20 κι αυτή 17. Ο ίδιος ο Dylan περιγράφει την πρώτη τους συνάντηση στην αυτοβιογραφία του ως εξής: "Από την πρώτη στιγμή, δε μπορούσα να πάρω τα μάτια μου από πάνω της. Ήταν το πιο ερωτικό πλάσμα που είχα δει. Είχε σταρένιο δέρμα και χρυσά μαλλιά, καθαρόαιμη Ιταλίδα. Ο αέρας γέμισε ξαφνικά με μπανανόφυλλα. Αρχίσαμε να μιλάμε και το κεφάλι μου άρχισε να στριφογυρίζει. [...] Γνωρίζοντάς την, ήταν σαν να μπήκα στις ιστορίες του Χίλιες και Μια Νύχτες. Είχε ένα χαμόγελο που μπορούσε να φωτίσειένα δρόμο γεμάτο κόσμο και ήταν όλο ζωντάνια, είχε ένα είδος αισθησιασμού - ένα ζωντανό άγαλμα του Rodin." Η Rotolo ήταν αυτή που έστρεψε τον Dylan σε πιο πολιτικοποιημένα τραγούδια και τον έφερε σ' επαφή με την ποίηση του Ρεμπώ και του Αρτώ, όπως επίσης και με το έργο του Μπρεχτ.Το ζευγάρι άρχισε να συζεί στις αρχές του 1962, πράγμα που δεν ενέκρινε καθόλου η οικογένεια της Rotolo. Σύμφωνα με την ίδια, "δημιουργήσαμε αυτόν τον ιδιωτικό κόσμο. Αναζητούσαμε την ποίηση και τη βρήκαμε ο ένας στον άλλο. Είμασταν τόσο υπερευαίσθητοι, και οι δύο. Γι' αυτό ήταν μια καλή σχέση, αλλά γι' αυτό ήταν και δύσκολη."
Πράγματι, καθώς η φήμη του Dylan μεγάλωνε, η σχέση τους γινόταν όλο και πιο δύσκολη για τη Suze. Όπως γράφει η ίδια στο βιβλίο της Freewheelin Time (το οποίο ξεκίνησα προχθές και θα σας πω περισσότερα όταν το τελειώσω), "ο Bob ήταν χαρισματικός: ήταν γεμάτος φως, ένας φάρος, αλλά ήταν και μια μαύρη τρύπα. ΄Ηθελε αφοσίωση, υποστήριξη και προστασία, που δε μπορούσα να του προσφέρω με σταθερότητα και συνέπεια, μάλλον επειδή τα χρειαζόμουν και η ίδια." Το 1963, η Rotolo έμεινε έγκυος και αποφάσισε να κάνει έκτρωση, κάτι που τελικά το ζευγάρι δεν κατάφερε να ξεπεράσει και, σε συνδυασμό με την παράλληλη σχέση του Dylan με τη Joan Baez και την εχθρότητα της οικογένειας Rotolo, τους οδήγησε στο χωρισμό το 1964. Η Rotolo, αφού αρνήθηκε να περιοριστεί στο ρόλο της γυναίκας στο πλάι ενός σπουδαίου άντρα, συνέχισε να επιδιώκει τη δική της προσωπική εξέλιξη: έγινε αναγνωρισμένη καλλιτέχνις, δίδαξε στο Parsons School of Design και συνέχισε να συμμετέχει ενεργά στον αγώνα για τα ανθρώπινα δικαιώματα ως το θάνατό της, το 2011. Εν τω μεταξύ, παντρεύτηκε και έκανε ένα γιο, που επίσης ασχολείται με τη μουσική. Για δεκαετίες απέφευγε να μιλά για τη σχέση της με τον Dylan, η οποία, όπως έλεγε η ίδια, ήταν ο ελέφαντας στο δωμάτιο της ζωής της. Για πρώτη φορά μίλησε στο ντοκιμαντέρ του Scorsese No Direction Home, το 2005 και στη συνέχεια, το 2008, έγραψε το δικό της βιβλίο για τη ζωή των ανθρώπων "που είχαν κάτι να πουν και όχι κάτι να πουλήσουν" στο Village της Νέας Υόρκης, στις αρχές της δεκαετίας του '60, σε μια εποχή ελευθερίας.
Ο Dylan, η Rotolo και ο Dave Van Ronk, στον οποίο βασίστηκαν οι Κοέν για τον κεντρικό χαρακτήρα στο Inside Llewyn Davis.
Οι παραπάνω φωτογραφίες προέρχονται από το oldloves.tumblr.com και οι πληροφορίες κυρίως από αυτό το άρθρο των New York Times. Ας ακούσουμε κι ένα πολύ αγαπημένο μου τραγούδι του Dylan, το οποίο έγραψε για τη Rotolo την εποχή που έλειπε στην Ιταλία για να παρακολουθήσει ένα εξάμηνο στο Πανεπιστήμιο της Perugia. Το τραγούδι είναι το Boots of Spanish Leather.
Μιλάω για το dead wrong, του Hanni El Khatib: Μοιάζει να έρχεται από τα fifties, αλλά κυκλοφόρησε το 2011, στο πρώτο του album, "Will The Guns Come Out". Το βίντεοκλιπ πάντως, που είναι ακόμα ωραιότερο από το τραγούδι, έρχεται πράγματι από πολύ παλιά, από ένα ντοκιμαντέρ του 1961 για τις νεανικές συμμορίες στο San Francisco.
Αααα... καιρό έχουμε να δούμε animation στο blog! Ας δούμε λοιπόν κάτι κλασικό: τη Σταχτοπούτα της Lotte Reiniger, της Γερμανίδας πρωτοπόρου στο κινούμενο σχέδιο! Το έργο της θυμίζει θέατρο σκιών και έχει επηρεάσει πάρα πολλούς μεταγενέστερους καλλιτέχνες που ασχολήθηκαν με το κινούμενο σχέδιο. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι έχει επηρεάσει όλους τους καλλιτέχνες του είδους, μιας και το πρώτο της φιλμάκι παρουσιάστηκε το 1919, πριν καν ακόμα εμφανιστεί ο Disney...
Τις προάλλες φώναξα στο γραφείο μου τη δεσποινίδα Ιουλία, τη δασκάλα των παιδιών. Έπρεπε να της δώσω το μισθό της.
- Κάθισε να κάνουμε το λογαριασμό, της είπα. Θα' χεις ανάγκη από χρήματα και συ ντρέπεσαι να ανοίξεις το στομα σου... Λοιπόν... Συμφωνήσαμε για τριάντα ρούβλια το μήνα...
- Για σαράντα.
- Όχι, για τριάντα, το έχω σημειώσει. Εγώ πάντοτε τριάντα ρούβλια δίνω στις δασκάλες... Λοιπόν, έχεις δύο μήνες εδώ...
- Δύο μήνες και πέντε μέρες...
- Δύο μήνες ακριβώς... Το' χω σημειώσει... Λοιπόν, έχουμε εξήντα ρούβλια. Πρέπει να βγάλουμε εννιά Κυριακές, δε δουλεύετε τις Κυριακές. Πηγαίνετε περίπατο με τα παιδιά. Έπειτα έχουμε τρεις γιορτές...
Η Ιουλία έγινε κατακόκκινη και άρχισε να τσαλακώνει νευρικά την άκρη του φουστανιού της, μα δεν είπε λέξη.
- Τριες γιορτές, μας κάνουν δώδεκα ρούβλια το μήνα... Ο Κόλιας ήταν άρρωστος τέσσερις μέρες και δεν του έκανες μάθημα... Μονάχα με τη Βαρβάρα ασχολήθηκες... Τρεις μέρες είχες πονόδοντο και η γυναίκα μου σου είπε να αναπαυτείς μετά το φαγητό... Δώδεκα και εφτά δεκαεννιά. Αφαιρούμε, μας μένουν... Χμ! σαράντα ένα ρούβλια... Σωστά;
Το αριστερό μάτι της Ιουλίας έγινε κατακόκκινο και νότισε. Άρχισε να τρέμει το σαγόνι της. Την έπιασε ένας νευρικός βήχας, έβαλε το μαντίλι στη μύτη της, μα δεν έβγαλε άχνα.
- Την παραμονή της πρωτοχρονιάς έσπασες ένα φλιτζάνι του τσαγιού με το πιατάκι του... Βγάζουμε δύο ρούβλια... Το φλιτζάνι κάνει ακριβότερα γιατί είναι οικογενειακό κειμήλιο, μα δεν πειράζει... Τόσο το χειρότερο! Προχωρούμε! Μια μέρα δεν πρόσεξες τον Κόλια, ανέβηκε ο μικρός στο δέντρο και έσκισε το σακάκι του... Βγάζουμε άλλα δέκα ρούβλια... Άλλη μια μέρα που δεν πρόσεχες, έκλεψε μια καμαριέρα τα μποτάκια της Βαρβάρας. Πρέπει να' χεις τα μάτια σου τέσσερα, γι' αυτό σε πληρώνουμε... Λοιπόν, βγάζουμε άλλα πέντε ρούβλια. Στις δέκα του Γενάρη σε δάνεισα δέκα ρούβλια...
- Όχι, δεν έγινε τέτοιο πράμα... μουρμούρισε η Ιουλία.
- Το' χω σημειώσει!
- Καλά...
- Βγάζουμε είκοσι επτά ρούβλια, μας μένουν δέκα τέσσερα...
Τα μάτια της Ιουλίας γέμισαν δάκρυα. Κόμποι ιδρώτα γυάλιζαν πάνω στη μύτη της. Κακόμοιρο κορίτσι!
- Μα εγώ μια φορά μονάχα δανείστηκα χρήματα. Μονάχα τρία ρούβλια από την κυρία, μουρμούρισε η Ιουλία και η φωνή της έτρεμε... Αυτά είναι όλα όλα που δανείστηκα.
- Μπα; Και γω δεν τα είχα σημειώσει αυτά. Λοιπόν, δεκατέσσερα έξω τρία, μας μένουν έντεκα. Πάρε τα χρήματά σου, αγαπητή μου! Τρία... τρία, τρία... ένα και ένα... Πάρ' τα...
Και της έδωσα έντεκα ρούβλια. Τα πήρε με τρεμουλιαστά δάχτυλα και τα έβαλε στην τσέπη της.
- Ευχαριστώ, ψιθύρισε.
Πετάχτηκα ορθός και άρχισα να βηματίζω πέρα δώθε στο γραφείο. Με έπιασαν τα δαιμόνια μου.
- Και γιατί με ευχαριστείς;
- Για τα χρήματα.
- Μα, διάολε, εγώ σε έκλεψα, σε λήστεψα! Και μου λες κι ευχαριστώ;
- Οι άλλοι δε μου' διναν τίποτα!...
- Δε σου 'δίναν τίποτα. Φυσικά! Σου έκανα μια φάρσα για να σου γίνει σκληρό μάθημα. Πάρε τα ογδόντα σου ρούβλια! Τα είχα έτοιμα στο φάκελο! Μα γιατί δε φωνάζεις για το δίκιο σου; Γιατί στέκεσαι έτσι σαν χαζή; Μπορείς να ζήσεις σ' αυτόν τον κόσμο αν δεν πατήσεις λίγο πόδι, αν δε δείξεις τα δόντια σου; Γιατί είσαι άβουλη;
Μουρμούρισε μερικά ευχαριστώ και βγήκε.
Το παρακάτω σύντομο ντοκιμαντέρ μου το έστειλε πριν λίγες μέρες μια αγαπημένη φίλη (μπορείτε να τη βρείτε στο myyogaway.wordpress.com) και το θεώρησα κα- τα- πλη- κτι- κό! Δε θα μπορούσε να είναι διαφορετικά, αφού συγκεντρώνει στοιχεία που αγαπώ πολύ: είναι ρετρό, έχει τζαζ μουσική και με μαθαίνει κάτι καινούριο, εν προκειμένω πώς κατασκευάζεται το γυαλί. Το φιλμάκι του Ολλανδού Bert Haanstra, το οποίο κέρδισε το Όσκαρ ντοκιμαντέρ μηκρού μήκους το 1959, δείχνει την αντίθεση ανάμεσα στη χειροποίητη κατασκευή γυαλιού και τη βιομηχανική παραγωγή, χρησιμοποιώντας αριστοτεχνικά τη μουσική και το φωτισμό για να υπογραμμίσει την αντίθεση. Το αποτέλεσμα είναι υπέροχο!
Η παραπάνω ατάκα προέρχεται από τη "Μέρα της Μαρμότας" και συνοψίζει λίγο ή πολύ το
περιεχόμενό της. Ο Phil Connors (δηλαδή ο υπέρτατος Bill Murrey) είναι
ένας εγωπαθής, υπερόπτης, είρωνας και φυσικά εντελώς αντιπαθητικός
τηλεοπτικός παρουσιαστής, ο οποίος πηγαίνει στην κωμόπολη Punxsutawney
για να καλύψει την εκδήλωση που γίνεται γύρω από την παραδοσιακή
πρόβλεψη του καιρού από μια μαρμότα, πράγμα που συμβαίνει κάθε χρόνο
στις 2 Φεβρουαρίου. Ο Phil είναι κάθε άλλο παρά ενθουσιασμένος με το
μεγαλόσωμο τρωκτικό, που παραδόξως είναι και συνονόματό του, οπότε
ανυπομονεί να έρθει η επόμενη μέρα για να φύγει... ΑΛΛΑ η επόμενη μέρα
δεν έρχεται ποτέ! Ο Phil ξυπνάει κάθε μέρα στις έξι η ώρα το πρωί και κάθε μέρα είναι 2 Φεβρουαρίου! Οι αντιδράσεις του περνούν από την απόλαυση όλων των ανθυγιεινών ή απαγορευμένων στις απεγνωσμένες απόπειρες αυτοκτονίας και τελικά στην προσπάθεια να γίνει καλύτερος και να "κερδίσει" την Andie Mac Dowell. Η ιδέα είναι πανέξυπνη, έχει βάθος και φιλοσοφικές προεκτάσεις (ο χρόνος έχει νόημα όταν τον χρησιμοποιείς για να γίνεις καλύτερος και να συνδεθείς ουσιαστικά με τους γύρω σου), χωρίς όμως να χάνει ποτέ το χιούμορ της και κερδίζει ακόμα περισσότερο από το γεγονός ότι σε κανένα σημείο της ταινίας δεν εξηγείται γιατί συμβαίνει αυτό, ούτε πόσο κρατάει, αν και, προκειμένου να γίνει κάποιος βιρτουόζος πιανίστας και να κάνει γλυπτά από πάγο, θα χρειάζεται καμιά εικοσαριά χρόνια...
Η "Μέρα της Μαρμότας", είναι - μετά τους "Απαράδεκτους"- το αγαπημένο μου θέαμα από τη δεκαετία του 90, με την έννοια ότι μπορώ να τη βλέπω ξανά και ξανά και ξανά και πάντα να γελάω. Υπάρχουν και κάποια κοινά τώρα που το σκέφτομαι: ο πρωταγωνιστής είναι κι εδώ απαράδεκτος αλλά συμπαθητικός, το καστ είναι γενικότερα άψογο, οι ατάκες κολλάνε στο μυαλό και - το πιο βασικό - μετά από τόσα χρόνια, δεν έχει χάσει καθόλου τη φρεσκάδα του. Σαν να μην πέρασε μια μέρα...
Κι από τη δυστοπία του Κάφκα, στη δυστοπία του Όργουελ. Το παρακάτω βίντεο το είχε στείλει ο Σ.Μ. ως σχόλιο στο post για τον θάνατο του Μαντέλα. Προέρχεται από το δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ του BBC "George Orwell - A Life In Pictures", παραγωγής 2003. Η δημοσιογράφος, αφού δηλώνει ότι το "1984" είναι ένα τρομακτικό αριστούργημα, για την ακρίβεια τόσο τρομακτικό που δε θα ήθελε να διαβάσει κάποιο άλλο σαν αυτό (συμφωνώ και με τα δύο μέρη της δήλωσής της), κάνει στον Όργουελ την εξής ερώτηση: "Κάποτε ισχυριστήκατε ότι έχετε την ικανότητα να αντιμετωπίζετε δυσάρεστες καταστάσεις. Αυτό είναι που επιδεικνύετε στο "1984", με το να σκιαγραφείτε ένα ακριβές πορτρέτο του μέλλοντος;" Η απάντηση του Όργουελ είναι ανατριχιαστική: "Κάτι σαν το "1984" θα μπορούσε πράγματι να συμβεί. Αυτή είναι η κατεύθυνση στην οποία βαδίζει ο κόσμος στην παρούσα φάση. Στον κόσμο μας, δε θα υπάρχουν συναισθήματα, εκτός από το φόβο, την οργή, τον θρίαμβο και τον αυτοεξευτελισμό. Το σεξουαλικό ένστικτο θα ξεριζωθεί, θα καταργήσουμε τον οργασμό, δε θα υπάρχει πίστη, εκτός από την πίστη στο κόμμα, αλλά πάντα θα υπάρχει η μέθη της εξουσίας, πάντα και κάθε στιγμή θα υπάρχει ο ενθουσιασμός της νίκης, η αίσθηση του ποδοπατήματος ενός αβοήθητου εχθρού. Αν θέλετε μια εικόνα του μέλλοντος, φανταστείτε μια μπότα να πατάει ένα ανθρώπινο πρόσωπο, για πάντα. Το ηθικό δίδαγμα που μπορεί να βγάλει κανείς από αυτή την επικίνδυνη, εφιαλτική κατάσταση είναι απλό: Μην το αφήσετε να συμβεί. Εξαρτάται από σας."
Υπάρχει κάτι ακόμα, με το οποίο θέλω να συμπληρώσω αυτή την αναφορά στο "1984". Μια πρόσφατη (περσινή) έκδοση του βιβλίου από τον εκδοτικό οίκο Penguin, με το εξής ιδιοφυώς απλό ή απλά ιδιοφυές εξώφυλλο: το όνομα του συγγραφέα και ο τίτλος του βιβλίου είναι καλυμμένα με μαύρη ταινία, όπως θα γινόταν αν ίσχυε η αδυσώπητη λογοκρισία που περιγράφεται στο "1984"!
"Όταν ο Γκρέγκορ Σάμσα ξύπνησε ένα πρωινό από κακό όνειρο, βρέθηκε στο κρεβάτι του, μεταμορφωμένος σε γιγάντια κατσαρίδα". Αυτή η πρώτη πρόταση της "Μεταμόρφωσης" του Κάφκα, είναι ίσως η διασημότερη αρχή λογοτεχνικού έργου. Η συνέχεια είναι εξίσου γνωστή: ο Γκρέγκορ, χωρίς ν' αναρωτιέται στιγμή για ποιο λόγο του συμβαίνει αυτό και χωρίς να θυμώνει καθόλου για την κατάστασή του, αρχίζει να αγχώνεται για την καθυστέρηση στη δουλειά και να φοβάται μήπως απογοητεύσει την οικογένειά του, η οποία εξαρτάται οικονομικά από τον ίδιο. Η οικογένεια βέβαια, και κυρίως ο πατέρας, αποστρέφεται το βδελυρό έντομο, οπότε ο Γκρέγκορ αποδέχεται παθητικά τη θέση του και περνά τις μέρες του κρυμμένος στο δωμάτιό του, μέχρι τη στιγμή που τολμά να βγει για ν' ακούσει την αδελφή του να παίζει πιάνο κι ο πατέρας, εξοργισμένος με το θράσος του Γκρέγκορ, πετά ένα μήλο στη ράχη του και τον οδηγεί τελικά στον θάνατο.
Όλα τα στοιχεία του καφκικού έργου βρίσκονται εδώ: η αποξένωση, η σύνθλιψη του ατόμου από την εξουσία, το βάρος της ενοχής και ο εξουθενωτικός χαρακτήρας της καθημερινής ρουτίνας. Ακόμα, όπως σε κάθε έργο του Κάφκα, είναι κι εδώ ολοφάνερα τα αυτοβιογραφικά στοιχεία, που αποτυπώνονται κυρίως στις σχέσεις του Γκρέγκορ με την οικογένειά του, με την τρυφερή μικρή αδερφή και με τον ανελέητο πατέρα που, σε μια αντιστροφή του μύθου του Οιδίποδα, σκοτωνει το γιο.
Εκτός όμως από τις σχέσεις του ατόμου με την οικογένεια και γενικότερα με τον κόσμο που τον περιβάλλει, ο Κάφκα επικεντρώνεται εδώ σε μία ακόμα μορφή σχέσης (πράγμα που κάνει και στον "Αγροτικό Γιατρό"), τη σχέση του ανθρώπου με το σώμα του. Είναι κάτι που του ανήκει, κι όμως είναι ολότελα ξένο προς αυτόν. Μπορεί να έχει αλλάξει τελείως η μορφή του, κι όμως το άτομο εξακολουθεί να είναι το ίδιο. Αυτό ακριβώς συμβαίνει και με τον Γκρέγκορ Σάμσα: έχει γίνει μια αηδιαστική κατσαρίδα, αλλά ποτέ δε χάνει την ανθρώπινη υπόστασή του και παραμένει ανθρώπινος για τους αναγνώστες σε κάθε σημείο του έργου. Άλλωστε, το να παραμένεις προσηλωμένος στον άνθρωπο είναι, θα μπορούσαμε να πούμε, ο βασικός σκοπός της λογοτεχνίας.
Όλες αυτές οι σκέψεις για το έργο του Κάφκα και συγκεκριμένα για τη "Μεταμόρφωση", έχουν σίγουρα ειπωθεί και γραφτεί πάρα πολλές φορές. Το θέμα ενός ανθρώπου που μεταμορφώνεται σε κατσαρίδα είναι τόσο δυνατό, που διεγείρει τη σκέψη. Αυτό αποτυπώνεται και στα εξώφυλλα που έχουν κατά καιρούς φιλοτεχνηθεί γι' αυτό το έργο. Γι' αυτό λοιπόν, θα κλείσω αυτό το post με τα πιο, κατά τη γνώμη μου, ενδιαφέροντα εξώφυλλα που βρήκα στο internet και κάποιες πληροφορίες γι' αυτά.
Το εξώφυλλο αυτό το έχει σχεδιάσει ο Χρήστος Κούρτογλου. Μπορείτε να δείτε περισσότερα έργα του, καθώς και να διαβάσετε μια συνέντευξή του εδώ, στο μπλογκ της υπέροχης Λένας Φουτσιτζή.
Άλλο ένα εξώφυλλο, από μία πρόσφατη έκδοση, με πρόλογο από τον David Cronenberg, που, τώρα που το σκέφτομαι, θα ήταν ιδανικός για να σκηνοθετήσει την κινηματογραφική μεταφορά του έργου.
Το εξώφυλλο αυτό ανήκει σε μια σειρά εξωφύλλων όλων των έργων του Κάφκα, που δημιούργησε ο Peter Mendelsund, ο οποίος είναι, μεταξύ άλλων, καλλιτεχνικός διευθυντής στον εκδοτικό οίκο Pantheon.
Δεν ξέρω κάτι γι' αυτό το εξώφυλλο, καταφέρνει όμως να πιάσει πολύ καλά τον ζοφερό χαρακτήρα του βιβλίου.